കർണാടകയിലെ ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമവും ഇറാനിലെ ഒരു പരമോന്നത നേതാവും തമ്മിൽ പതിറ്റാണ്ടുകളായി നിലനിന്നിരുന്ന ആത്മീയവും വൈകാരികവുമായ ബന്ധത്തിന്റെ കഥയാണ് ഇന്ന് വീണ്ടും ലോകശ്രദ്ധ നേടുന്നത്. ഇറാനിയൻ നേതാവ് ആയത്തുള്ള അലി ഖമേനിയുടെ മരണശേഷം നടന്ന അനുസ്മരണങ്ങളിലും അന്ത്യാഞ്ജലി ചടങ്ങുകളിലും പങ്കുചേരാൻ കർണാടകയിലെ ചിക്കബെല്ലാപൂർ ജില്ലയിലെ അലിപുര ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് നൂറോളം പേർ ഇറാനിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്തുവെന്ന വാർത്ത പലർക്കും അതിശയമായി തോന്നിയിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ യാത്രയുടെ പിന്നിൽ ഒരു രാഷ്ട്രീയ അനുകൂലതയോ സാധാരണ ആരാധനയോ മാത്രമല്ല, തലമുറകൾ കൈമാറിയ ഒരു ആത്മീയബന്ധവും ചരിത്രപരമായ ഓർമ്മകളും അടങ്ങിയിരുന്നു.
ഇറാനിലെ മഷാദ് നഗരത്തിലെ ഇമാം റെസയുടെ ദേവാലയത്തിന് സമീപം സംഘടിപ്പിച്ച അനുസ്മരണ ചടങ്ങുകൾക്ക് ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ആളുകൾ എത്തിച്ചേർന്നപ്പോൾ, കർണാടകയിലെ ഈ ചെറിയ ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നുള്ള ജനങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റി. പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് ആരംഭിച്ച ബന്ധം ഇന്നും അതേ ശക്തിയിൽ നിലനിൽക്കുന്നുവെന്നതിന്റെ തെളിവായിരുന്നു അത്. ഗ്രാമത്തിലെ പല കുടുംബങ്ങൾക്കും ഖമേനി ഒരു രാഷ്ട്രീയ നേതാവിനേക്കാൾ ഏറെ, ആത്മീയ വഴികാട്ടിയും സമൂഹത്തിന്റെ രക്ഷാകർതാവുമായ വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു.
അലിപുര ഗ്രാമവും ഖമേനിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ തുടക്കം 1980-കളുടെ തുടക്കത്തിലാണെന്നാണ് വിവിധ റിപ്പോർട്ടുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അന്നത്തെ സന്ദർശനത്തിനിടെയാണ് അദ്ദേഹം ഗ്രാമത്തിലെ ജനങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധം സ്ഥാപിച്ചതെന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ഷിയ മുസ്ലിം സമൂഹമാണ് ഗ്രാമത്തിൽ ഭൂരിപക്ഷമായുള്ളത്. ഇറാനുമായുള്ള മത-സാംസ്കാരിക ബന്ധം ഇതിനുമുമ്പേ തന്നെ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, ആ സന്ദർശനത്തിന് ശേഷം അത് കൂടുതൽ ദൃഢമായി മാറി. ഗ്രാമവാസികൾ ഇന്നും ആ സന്ദർശനത്തെ അവരുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംഭവങ്ങളിലൊന്നായി ഓർക്കുന്നു.
ഗ്രാമത്തിലെ ജനങ്ങളുടെ ഓർമ്മകളിൽ ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന സ്മാരകമാണ് അവിടെയുള്ള ഇമാം ഖൊമേനി ആശുപത്രി. ഇറാനിയൻ സഹായത്തോടെയാണ് ഈ ആശുപത്രി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടതെന്നാണ് പ്രദേശവാസികൾ പറയുന്നത്. ആരോഗ്യസൗകര്യങ്ങൾ പരിമിതമായിരുന്ന ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങൾക്ക് ഈ സ്ഥാപനം വലിയ ആശ്വാസമായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഇറാനിയൻ മതനേതാക്കളെ അവർ ഒരു വിദേശരാജ്യത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളായി മാത്രമല്ല, അവരുടെ ജീവിതത്തിൽ നേരിട്ട് മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന വ്യക്തികളായും കാണുകയായിരുന്നു.
ഈ ബന്ധത്തിന്റെ സ്വാധീനം അലിപുര ഗ്രാമത്തിന്റെ സാമൂഹികജീവിതത്തിലും പ്രകടമാണ്. ഗ്രാമത്തിലെ നിരവധി യുവാക്കൾ പിന്നീട് മതപഠനത്തിനും ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിനുമായി ഇറാനിലേക്ക് പോയതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ പറയുന്നു. ചിലർ മെഡിക്കൽ മേഖലയിലും ചിലർ മതപണ്ഡിതരായും ചിലർ വ്യാപാര രംഗത്തും ഇറാനിൽ പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇങ്ങനെ തലമുറകളായി തുടരുന്ന വിദ്യാഭ്യാസ-സാംസ്കാരിക ബന്ധം ഗ്രാമത്തെയും ഇറാനെയും കൂടുതൽ അടുത്ത് ബന്ധിപ്പിച്ചു.
ഇറാനിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്ത അലിപുര സ്വദേശികളിൽ പലരും ഖമേനിയെ കുടുംബാംഗത്തെപ്പോലെ സ്നേഹിച്ചിരുന്നുവെന്ന് മാധ്യമങ്ങളോട് പ്രതികരിച്ചിരുന്നു. അവരുടെ വാക്കുകളിൽ പ്രതിഫലിച്ചത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ നേതാവിന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ദുഃഖമല്ല, മറിച്ച് കുടുംബത്തിലെ ഒരു മൂപ്പനെ നഷ്ടപ്പെട്ടതിന്റെ വേദനയായിരുന്നു. പല വീടുകളിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ സൂക്ഷിച്ചിരുന്നുവെന്നും അനുസ്മരണമായി വിളക്കുകൾ തെളിയിച്ചിരുന്നുവെന്നുമുള്ള റിപ്പോർട്ടുകൾ ഈ ബന്ധത്തിന്റെ ആഴം വ്യക്തമാക്കുന്നു.
അലിപുരയുടെ കഥ മാത്രമല്ല, ഇന്ത്യയും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ ചരിത്രവും ഏറെ പഴക്കമുള്ളതാണ്. നൂറ്റാണ്ടുകളായി വ്യാപാരവും സംസ്കാരവും മതപഠനവും വഴി ഇരു സമൂഹങ്ങളും തമ്മിൽ ബന്ധം നിലനിന്നിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ഉത്തരേന്ത്യയിലെ പല നഗരങ്ങളും ഇറാനിയൻ മതപണ്ഡിതരുമായും വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുമായും അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്നു. ലഖ്നൗ, ഹൈദരാബാദ്, കാശ്മീർ തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങൾ ഈ ബന്ധത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
കാശ്മീരുമായുള്ള ഖമേനിയുടെ ബന്ധവും പലപ്പോഴും ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സന്ദർശനങ്ങളും പൊതുപ്രസംഗങ്ങളും അവിടുത്തെ മതസൗഹാർദ്ദ ചർച്ചകളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി ചിലർ ഓർമ്മപ്പെടുത്താറുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച് ഷിയ-സുന്നി വിഭാഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ആശയവിനിമയത്തിനും സഹകരണത്തിനും പ്രോത്സാഹനം നൽകിയ സംഭവങ്ങൾ ഇന്നും പലരുടെ ഓർമ്മകളിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. മതപരമായ വിഭജനങ്ങൾ മറികടന്ന് ഐക്യത്തിന്റെയും സഹവർത്തിത്വത്തിന്റെയും സന്ദേശം പ്രചരിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചുവെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുണക്കുന്നവരുടെ വിലയിരുത്തൽ.
ഇന്ത്യയും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ മറ്റൊരു കൗതുകകരമായ അധ്യായമാണ് ഇറാനിലെ മതനേതൃത്വത്തിന്റെ ചില കുടുംബവേരുകൾ ഇന്ത്യയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നതെന്ന വാദം. ഉത്തരേന്ത്യയിലെ അവധ് മേഖലയുമായും പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്നത്തെ ഉത്തർപ്രദേശിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളുമായും ചരിത്രപരമായ ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് നിരവധി ചരിത്രകാരന്മാർ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ബന്ധങ്ങൾ പിന്നീട് ഇന്ത്യയിലെയും ഇറാനിലെയും മത-സാംസ്കാരിക ഇടപെടലുകൾക്ക് കൂടുതൽ ആഴം നൽകി.
അലിപുര ഗ്രാമത്തിന്റെ കഥ അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു ഗ്രാമത്തിന്റെയും ഒരു നേതാവിന്റെയും കഥ മാത്രമല്ല. രാജ്യാതിർത്തികളും ഭാഷകളും സംസ്കാരങ്ങളും മറികടന്ന് മനുഷ്യർ എങ്ങനെ ബന്ധങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും തലമുറകളിലേക്ക് അവ കൈമാറുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നതിന്റെ ഒരു ഉദാഹരണമാണ് അത്. ലോക രാഷ്ട്രീയത്തിലെ മാറ്റങ്ങളും സംഘർഷങ്ങളും അതിജീവിച്ചും ചില ബന്ധങ്ങൾ മനുഷ്യരുടെ ഓർമ്മകളിലും വിശ്വാസങ്ങളിലും നിലനിൽക്കുമെന്ന് ഈ കഥ നമ്മെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നു.
കർണാടകയിലെ ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ഇറാനിലേക്ക് ആളുകളെ യാത്ര ചെയ്യാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചത് രാഷ്ട്രീയമാത്രമായിരുന്നില്ല. അത് ചരിത്രവും ആത്മീയതയും ഓർമ്മകളും ചേർന്നുണ്ടാക്കിയ ഒരു വികാരബന്ധമായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് അലിപുരയിലെ ജനങ്ങൾക്ക് ഖമേനി ഒരു വിദേശനേതാവല്ലാതിരുന്നത്; മറിച്ച് അവരുടെ ഗ്രാമത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ ഒരിക്കൽ നടന്ന് കടന്നുപോയ, ഇന്നും ഓർമ്മകളിൽ ജീവിക്കുന്ന ഒരു വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു.
