പശ്ചിമേഷ്യയിലെ യുദ്ധത്തിന്റെ പുകമറയിൽ ഇനി മിസൈലുകളുടെയും ഡ്രോണുകളുടെയും ശബ്ദം മാത്രമല്ല ഉയരുന്നത്. അതിനൊപ്പം മറ്റൊരു വലിയ ചോദ്യവും ലോക രാഷ്ട്രീയത്തെ പിന്തുടരുകയാണ് അമേരിക്കയും ഇസ്രയേലും നടത്തുന്ന സൈനിക നടപടികളിൽ യൂറോപ്പ് യഥാർത്ഥത്തിൽ എത്രത്തോളം പങ്കാളിയാണ്? ഇതുവരെ തങ്ങളെ നയതന്ത്രത്തിന്റെയും സമാധാനശ്രമങ്ങളുടെയും വക്താക്കളായി അവതരിപ്പിച്ചിരുന്ന യൂറോപ്യൻ ശക്തികൾ, യുദ്ധത്തിന്റെ അദൃശ്യ പങ്കാളികളായി മാറിയെന്ന ഗുരുതര ആരോപണമാണ് ഇപ്പോൾ ഇറാൻ ഉയർത്തുന്നത്. ഇറാന്റെ വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയ വക്താവ് എസ്മായേൽ ബഗായിയുടെ ഏറ്റവും പുതിയ പ്രസ്താവനകൾ, അമേരിക്ക-ഇറാൻ ഏറ്റുമുട്ടലിനെ ഒരു പുതിയ നയതന്ത്ര പോരാട്ടത്തിലേക്ക് കൂടി തള്ളിവിടുകയാണ്.
ഇറാന്റെ ആരോപണത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ നിൽക്കുന്നത് നാറ്റോ സെക്രട്ടറി ജനറൽ മാർക്ക് റുട്ടെയുടെ ചില പരാമർശങ്ങളാണ്. അമേരിക്കയും ഇസ്രായേലും നടത്തിയ സൈനിക നടപടികൾക്ക് യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ തങ്ങളുടെ താവളങ്ങളും വ്യോമപാതകളും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും ഉപയോഗിക്കാൻ അനുവദിച്ചിരുന്നുവെന്ന തരത്തിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരാമർശങ്ങളാണ് ഇറാന്റെ പ്രതിഷേധത്തിന് കാരണമായത്. ഇതോടെ യുദ്ധത്തിൽ യൂറോപ്പ് നിഷ്പക്ഷമായിരുന്നുവെന്ന വാദം തകർന്നുവെന്നാണ് ഇറാൻ അവകാശപ്പെടുന്നത്. യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ നേരിട്ട് യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ അയച്ചില്ലെങ്കിലും, അവരുടെ ഭൂപ്രദേശം, സൈനിക സൗകര്യങ്ങൾ, ലോജിസ്റ്റിക് പിന്തുണ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കാൻ അനുവദിച്ചതിലൂടെ അവർ ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ ഭാഗമായെന്നാണ് ഇറാന്റെ വിലയിരുത്തൽ.
“ഒരു യുദ്ധത്തിന് ഇന്ധനം നൽകിയവർക്ക് അതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞുമാറാനാവില്ല” എന്നായിരുന്നു ബഗായിയുടെ മുന്നറിയിപ്പ്. അമേരിക്കൻ-ഇസ്രയേൽ സൈനിക നടപടികൾക്ക് പിന്തുണ നൽകുന്ന ഓരോ രാജ്യവും അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയവും സുരക്ഷാ പ്രത്യാഘാതങ്ങളും ഏറ്റെടുക്കേണ്ടിവരുമെന്നാണ് അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കിയത്. യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ തങ്ങളുടെ കര, വ്യോമ അതിർത്തികളും സൈനിക താവളങ്ങളും ഉപയോഗിക്കാൻ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അവർ യുദ്ധത്തിൽ നിഷ്പക്ഷരാണെന്ന് അവകാശപ്പെടാനാവില്ലെന്നാണ് ഇറാന്റെ നിലപാട്.
മാർക്ക് റുട്ടെയെ വ്യക്തിപരമായി ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള വിമർശനവും അസാധാരണമായ തീവ്രതയോടെയായിരുന്നു. അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ഡോണൾഡ് ട്രംപിനെ പ്രശംസിച്ച നാറ്റോ മേധാവിയുടെ നിലപാട് സ്വതന്ത്ര നയതന്ത്ര നേതാവിന്റെതല്ലെന്നും മറിച്ച് അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ സമീപനമാണെന്നും ബഗായി ആരോപിച്ചു. ഈ വാക്കുകൾ വെറും വ്യക്തിപരമായ ആക്രമണമല്ല മറിച്ച് അമേരിക്കൻ നേതൃത്വത്തിന് മുന്നിൽ യൂറോപ്പ് സ്വന്തം നയതന്ത്ര സ്വാതന്ത്ര്യം നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയാണെന്ന ഇറാന്റെ രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശത്തിന്റെ ഭാഗമായിട്ടാണ് ഇത് കാണപ്പെടുന്നത്.
ഈ നയതന്ത്ര ഏറ്റുമുട്ടലിന് പിന്നിൽ മറ്റൊരു പ്രധാന ഘടകവും ഉണ്ട്, പാകിസ്ഥാൻ ധാരണാപത്രം. ഏതാനും ആഴ്ചകൾക്ക് മുമ്പ് ഇറാനും അമേരിക്കയും തമ്മിൽ സംഘർഷം കുറയ്ക്കുന്നതിനും സ്ഥിരമായ രാഷ്ട്രീയ പരിഹാരത്തിനുള്ള ചർച്ചകൾ ആരംഭിക്കുന്നതിനുമായി ഈ ധാരണാപത്രം ഒപ്പുവെച്ചിരുന്നു. സൈനിക നടപടികൾ അവസാനിപ്പിക്കുക, ചർച്ചകൾക്ക് സമയം നൽകുക, ചില ഉപരോധങ്ങളിൽ ഇളവ് അനുവദിക്കുക തുടങ്ങിയ വ്യവസ്ഥകളാണ് അതിലുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ അമേരിക്ക ആവർത്തിച്ച് ഈ ധാരണയുടെ ചട്ടക്കൂട് ലംഘിച്ചുവെന്നാണ് ഇറാന്റെ ആരോപണം. അമേരിക്കൻ ആക്രമണങ്ങൾ തുടരുന്നതിനാൽ, കരാറിന്റെ ആത്മാവ് തന്നെ തകർന്നുവെന്നാണ് ഇറാൻ പറയുന്നത്.
ഈ ആരോപണങ്ങൾ ഉയരുന്നതിനിടെയാണ് ഗൾഫ് മേഖലയിലെ അമേരിക്കൻ സൈനിക കേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് നേരെ ഇറാൻ തിരിച്ചടികൾ ശക്തമാക്കിയത്. കുവൈറ്റിലെയും ബഹ്റൈനിലെയും അമേരിക്കൻ സൈനിക കേന്ദ്രങ്ങൾക്കെതിരെ മിസൈലുകളും ഡ്രോണുകളും ഉപയോഗിച്ചുള്ള ആക്രമണങ്ങൾ നടന്നതായി ഇറാന്റെ ഇസ്ലാമിക് റെവല്യൂഷണറി ഗാർഡ് കോർപ്സ് അവകാശപ്പെട്ടു. കുവൈറ്റിലെ ക്യാമ്പ് അരിഫ്ജാൻ, അലി അൽ സലേം വ്യോമതാവളം, ബഹ്റൈനിലെ ജുഫൈർ, ഷെയ്ഖ് ഈസ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള കേന്ദ്രങ്ങളാണ് ലക്ഷ്യമിട്ടതെന്നാണ് അവരുടെ വിശദീകരണം. അമേരിക്കയുടെ ഓരോ സൈനിക നടപടിക്കും മറുപടി ഉണ്ടാകുമെന്ന സന്ദേശമാണ് ഈ ആക്രമണങ്ങളിലൂടെ ഇറാൻ നൽകാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്.
ഇതോടെ പശ്ചിമേഷ്യയിലെ സംഘർഷം ഇനി അമേരിക്കയും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള ഒരു നേരിട്ടുള്ള ഏറ്റുമുട്ടലായി മാത്രം തുടരുന്നില്ല. യൂറോപ്പ്, നാറ്റോ, ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങൾ, ഇസ്രയേൽ, അമേരിക്ക എന്നിവയെല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്ന ബഹുമുഖ പ്രതിസന്ധിയായി അത് മാറിക്കഴിഞ്ഞു. ഒരു വശത്ത് ചില യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ അമേരിക്കയ്ക്ക് ലോജിസ്റ്റിക് പിന്തുണ നൽകുന്നുവെന്ന ആരോപണങ്ങളുണ്ട്; മറുവശത്ത് സ്പെയിൻ, ഇറ്റലി പോലുള്ള രാജ്യങ്ങൾ നേരിട്ടുള്ള സൈനിക പങ്കാളിത്തത്തിൽ നിന്ന് അകലം പാലിക്കാനും ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. യൂറോപ്പിനുള്ളിലെ ഈ ഭിന്നതയും ഇപ്പോൾ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി പുറത്തുവരുകയാണ്.
ലോകം ഇപ്പോൾ ഉറ്റുനോക്കുന്നത് അടുത്ത നീക്കം ആരുടേതായിരിക്കുമെന്നതാണ്. അമേരിക്ക കൂടുതൽ ശക്തമായ സൈനിക നടപടികളിലേക്ക് കടക്കുമോ? യൂറോപ്പ് തുറന്ന പിന്തുണയുമായി മുന്നോട്ട് വരുമോ? അതോ നയതന്ത്ര ചർച്ചകൾക്ക് വീണ്ടും വാതിൽ തുറക്കുമോ? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഇപ്പോഴും വ്യക്തമായ ഉത്തരമില്ല. എന്നാൽ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്, ഇറാൻ ഉയർത്തുന്ന ആരോപണങ്ങൾ ശരിയാണെങ്കിൽ, പശ്ചിമേഷ്യയിലെ യുദ്ധത്തിന്റെ അതിർത്തികൾ ഇതിനോടകം തന്നെ യൂറോപ്പിന്റെ വാതിൽക്കൽ എത്തിക്കഴിഞ്ഞു. അങ്ങനെ സംഭവിച്ചാൽ, ഇത് ഇനി ഒരു പ്രാദേശിക സംഘർഷമല്ല, രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന് ശേഷം ലോകം കണ്ട ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണമായ ഭൂരാഷ്ട്രീയ ഏറ്റുമുട്ടലുകളിൽ ഒന്നായി ഇത് മാറാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.
