റഷ്യയിലെ ആ തണുത്ത കാറ്റിൽ വ്ലാദിമിർ പുടിനുമായി നടത്തിയ നിർണ്ണായക ചർച്ചകൾക്ക് പിന്നാലെ, ഇറാൻ വിദേശകാര്യമന്ത്രി അബ്ബാസ് അരാഗ്ചി ചൈനയിൽ വിമാനമിറങ്ങുമ്പോൾ പശ്ചിമേഷ്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പുതിയൊരു ‘കിഴക്കൻ യുഗം’ പിറക്കുകയാണ്. അമേരിക്കൻ ഉപരോധങ്ങളെയും ഭീഷണികളെയും നേരിടാൻ റഷ്യയുടെ സൈനിക കരുത്തും ചൈനയുടെ സാമ്പത്തിക സ്വാധീനവും ഒരേപോലെ ചേർത്തുവെച്ചുള്ള ഇറാന്റെ ഈ നീക്കം വെറുമൊരു യാദൃശ്ചികതയല്ല.
കറുത്ത പൊന്നിന്റെ വിപണിയും, തന്ത്രപ്രധാനമായ കടൽപ്പാതകളും, വൻശക്തികളുടെ ഈഗോയും തമ്മിൽ ഇഴചേരുന്ന ഈ മഹാ രാഷ്ട്രീയ നാടകത്തിൽ, റഷ്യ പിന്നിട്ട് ചൈനയിലെത്തിയ അരാഗ്ചിയുടെ നീക്കങ്ങൾക്ക് പിന്നിൽ കാണാപ്പുറങ്ങളേറെയുണ്ട്. അമേരിക്കയെ വെല്ലുവിളിക്കാൻ റഷ്യയെയും ചൈനയെയും ഒരേ നൂലിൽ കോർത്തെടുക്കുന്ന ഇറാന്റെ ഈ മഹാതന്ത്രം ആഗോള രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടത്തെ തന്നെ മാറ്റിമറിക്കാൻ പോന്നതാണ്. നിഗൂഢതകൾ നിറഞ്ഞ ആ യുദ്ധതന്ത്രത്തിന്റെ ഉള്ളറകളിലേക്ക് നമുക്കൊന്ന് കണ്ണോടിക്കാം.”
മെയ് 6 ന് ചൈനീസ് വിദേശകാര്യ മന്ത്രി വാങ് യിയുമായി അരാഗ്ചി നടത്തിയ കൂടിക്കാഴ്ച ലോക രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകർ അതീവ സൂക്ഷ്മതയോടെയാണ് വിലയിരുത്തുന്നത്. കാരണം, ആദ്യമേ പറഞ്ഞുപോലെ ഇത് വെറും ഇറാൻ–ചൈന ഉഭയകക്ഷി ബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച മാത്രമല്ല. അമേരിക്കയുടെ ശക്തമായ ഉപരോധങ്ങൾക്കിടയിലും ഇറാനെ സാമ്പത്തികമായി ജീവനോടെ നിലനിർത്തുന്ന പ്രധാന രാജ്യമാണ് ചൈന. ഇറാനിയൻ എണ്ണയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉപഭോക്താവായി മാറിയ ചൈന , ഇറാനെതിരായ അമേരിക്കയുടെ സാമ്പത്തിക സമ്മർദങ്ങളെ പലപ്പോഴും അവഗണിച്ചാണ് മുന്നോട്ടുപോകുന്നത്. അമേരിക്കൻ ഉപരോധങ്ങൾ കാരണം പാശ്ചാത്യ വിപണികളിൽ പ്രവേശനം പരിമിതമായപ്പോൾ, ചൈന ഇറാന്റെ എണ്ണ വാങ്ങൽ തുടരുകയായിരുന്നു. ഇതോടെ ചൈനയും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വെറും വ്യാപാരബന്ധമല്ലാതെ ഒരു തന്ത്രപരമായ സഖ്യമായി മാറി. അമേരിക്കയ്ക്ക് എതിരെ ഒരു പ്രതിരോധ വലയമായി ഇറാനെ ഉപയോഗിക്കാനുള്ള ചൈനയുടെ നീക്കവും, പാശ്ചാത്യ സമ്മർദങ്ങൾക്ക് എതിരെ ചൈനയുടെ പിന്തുണ ഉപയോഗിക്കാനുള്ള ഇറാന്റെ ശ്രമവും ഒരുമിച്ചാണ് ഈ ബന്ധം ശക്തമാകുന്നത്.
ഇതിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ഹോർമുസ് കടലിടുക്കുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പുതിയ പ്രതിസന്ധി ലോകത്തെ വീണ്ടും ആശങ്കപ്പെടുത്തുന്നത്. ഈ മേഖലയിൽ ഇറാൻ ശക്തമായ നിയന്ത്രണം പുലർത്തുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, ഏത് തരത്തിലുള്ള സൈനിക സംഘർഷവും ആഗോള എണ്ണവിപണിയെ നടുക്കാൻ കഴിയും. എണ്ണവില ഉയരുക മാത്രമല്ല, ആഗോള സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥ തന്നെ പ്രതിസന്ധിയിലാകാനും സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാലാണ് അമേരിക്കൻ സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറി മാർക്കോ റൂബിയോ ചൈനയോട് നേരിട്ട് സമ്മർദം ചെലുത്താൻ ആവശ്യപ്പെട്ടത്. ഇറാനെ സ്വാധീനിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഏക വലിയ ശക്തിയായി ഇപ്പോൾ ചൈനയെ അമേരിക്ക കാണുന്നു.
“ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിൽ ഇറാൻ ചെയ്യുന്നത് അവരെ ആഗോളതലത്തിൽ ഒറ്റപ്പെടുത്തുകയാണ്” എന്ന റൂബിയോയുടെ പ്രസ്താവന, അമേരിക്കയുടെ ആശങ്കയുടെ ഗൗരവം വ്യക്തമാക്കുന്നതായിരുന്നു. യുദ്ധം വ്യാപകമാകാതിരിക്കാൻ ചൈന ഇറാനെ നിയന്ത്രിക്കണമെന്ന് അമേരിക്ക തുറന്നുപറയുകയാണ്. എന്നാൽ ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഏറ്റവും കൗതുകമുണർത്തുന്ന ചർച്ച, അമേരിക്കയും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള രഹസ്യ മധ്യസ്ഥതയിൽ ചൈനയ്ക്ക് പങ്കുണ്ടോ എന്നതാണ്. അടുത്തിടെ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട വെടിനിർത്തലിന് പിന്നിൽ ചൈനയുടെ നിശ്ശബ്ദ ഇടപെടൽ ഉണ്ടെന്ന റിപ്പോർട്ടുകൾ അന്താരാഷ്ട്ര മാധ്യമങ്ങളിൽ ശക്തമായി ഉയർന്നിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് പാകിസ്ഥാൻ വഴിയുള്ള ആശയവിനിമയങ്ങളിലും ചൈന പങ്കുവഹിച്ചു എന്നാണ് ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത്. പാകിസ്ഥാൻ, തുർക്കി, ഈജിപ്ത് തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളുമായി ചേർന്ന് ചൈന ഇറാനെ ചർച്ചാമേശയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ ശ്രമിച്ചുവെന്ന സൂചനകളും പുറത്തുവന്നു.
ഇതുവരെ ചൈന ഔദ്യോഗികമായി ഈ മധ്യസ്ഥത സ്ഥിരീകരിച്ചിട്ടില്ല. എന്നാൽ “സമാധാനത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു” എന്ന അവരുടെ ആവർത്തിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങൾ ചൈനയുടെ സജീവ പങ്ക് വ്യക്തമാക്കുന്നതായി വിദഗ്ധർ വിലയിരുത്തുന്നു. യുദ്ധം ദീർഘകാലം തുടരുന്നത് ചൈനയ്ക്ക് സാമ്പത്തികമായി ഗുണകരമല്ല. കാരണം, മിഡിൽ ഈസ്റ്റിൽ നിന്നുള്ള എണ്ണയാണ് ചൈനയുടെ വ്യവസായ വ്യവസ്ഥയുടെ പ്രധാന ഇന്ധനം. അതിനാൽ പ്രദേശത്ത് സ്ഥിരത നിലനിർത്തുക ചൈനയുടെ ദേശീയ താൽപര്യവുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്.
അതേസമയം, ട്രംപിന്റെ ചൈന സന്ദർശനവും ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിർണായകമാകുന്നു. മെയ് മാസത്തിൽ ഷി ജിൻപിങ്ങുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്താൻ ട്രംപ് ചൈനയിലേക്ക് പോകുന്നുവെന്ന പ്രഖ്യാപനം, അമേരിക്ക–ചൈന ബന്ധത്തിൽ ഒരു പുതിയ ഘട്ടത്തിന് തുടക്കമാകാമെന്ന സൂചന നൽകുന്നു. ഇറാൻ യുദ്ധം മൂലം നേരത്തെ മാറ്റിവെച്ചിരുന്ന സന്ദർശനമാണ് ഇപ്പോൾ വീണ്ടും സജീവമായിരിക്കുന്നത്. വ്യാപാര യുദ്ധം, താരിഫ് തർക്കങ്ങൾ, സാങ്കേതിക മത്സരം, തായ്വാൻ വിഷയത്തിലെ സംഘർഷം ഇതെല്ലാം തുടരുന്നതിനിടെയാണ് ഇരു നേതാക്കളും വീണ്ടും മുഖാമുഖം കാണാൻ ഒരുങ്ങുന്നത്.
ട്രംപിന്റെ രണ്ടാം കാലാവധിയിൽ നടക്കുന്ന ആദ്യ ചൈന സന്ദർശനം എന്ന നിലയിലും ഈ കൂടിക്കാഴ്ച ശ്രദ്ധേയമാണ്. അമേരിക്കയും ചൈനയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വെറും സാമ്പത്തിക മത്സരം മാത്രമല്ല ലോക ശക്തിസമവാക്യത്തിന്റെ ഭാവി നിർണയിക്കുന്ന പോരാട്ടമാണ് അത്. ഇറാൻ വിഷയത്തിൽ ചൈന എത്രത്തോളം സ്വാധീനം ചെലുത്തും, അമേരിക്ക അതിനെ എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കാൻ ശ്രമിക്കും എന്നതും ഈ സന്ദർശനത്തിന്റെ പ്രധാന ചർച്ചാവിഷയങ്ങളിലൊന്നായിരിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഇന്ന് ലോക രാഷ്ട്രീയം ഒരു പുതിയ ഘട്ടത്തിലേക്കാണ് നീങ്ങുന്നത്. പഴയപോലെ നേരിട്ടുള്ള സൈനിക യുദ്ധങ്ങൾ മാത്രം അല്ല, മറിച്ച് എണ്ണ, വ്യാപാരം, ഉപരോധം, നയതന്ത്ര സമ്മർദം, സാമ്പത്തിക ആശ്രിതത്വം, രഹസ്യ മധ്യസ്ഥത എന്നിവ ചേർന്ന സങ്കീർണമായ ശക്തിപോരാട്ടങ്ങളാണ് ആഗോള രാഷ്ട്രീയത്തെ നിർണയിക്കുന്നത്. ഇറാൻ–ചൈന കൂടിക്കാഴ്ചയും അതിന് പിന്നാലെയുള്ള അമേരിക്കൻ പ്രതികരണങ്ങളും ഈ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും പുതിയ ഉദാഹരണമാണ്.
ഒരു വശത്ത് അമേരിക്ക ഇറാനെ സമ്മർദത്തിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, മറുവശത്ത് ചൈന യുദ്ധം നിയന്ത്രിച്ച് തന്റെ സാമ്പത്തിക താൽപര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. അതിനിടയിൽ ഇറാൻ, ലോക ശക്തികൾ തമ്മിലുള്ള ഈ മത്സരത്തെ സ്വന്തം നിലനിൽപ്പിനായി ഉപയോഗിക്കാൻ നോക്കുകയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ചൈനയിൽ നടന്ന ഈ കൂടിക്കാഴ്ച വെറും നയതന്ത്ര വാർത്തയല്ല. മിഡിൽ ഈസ്റ്റിന്റെയും ആഗോള ശക്തിരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും അടുത്ത അധ്യായം എഴുതപ്പെടുന്ന വേദിയായാണ് അത് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.
NB: ഈ വാർത്തയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ചിത്രം പ്രതീകാത്മകമാണ്. (Generated by AI)
വീഡിയോ കാണാം….
