ആഗോള ചരിത്ര ഭൂപടത്തിലും നാടോടിക്കഥകളിലും ഏറ്റവും വിചിത്രവും എന്നാൽ വായനക്കാരെ വേട്ടയാടുന്നതുമായ പദപ്രയോഗങ്ങളിലൊന്നാണ് “സതി ലെ സരപെ കോ ദേശ്” എന്നത്. മലയാളത്തിൽ ഇതിന്റെ അർത്ഥം “സതി ശപിച്ച ഭൂമി” എന്നാണ്. നേപ്പാളിലെ ചരിത്രത്തിലെയും സാംസ്കാരിക ഓർമ്മകളിലെയും ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഈ പ്രയോഗം കേവലം ഒരു അന്ധവിശ്വാസമോ കെട്ടുകഥയോ മാത്രമല്ല;\ മറിച്ച് അതിൽ രാജകീയ ഗൂഢാലോചനയും ഹൃദയഭേദകമായ ദുരന്തങ്ങളും ശക്തമായ സാമൂഹിക ഓർമ്മകളും ഇഴചേർന്നു കിടക്കുന്നുണ്ട്. കേൾക്കുമ്പോൾ ഒരു നാടകീയത തോന്നാമെങ്കിലും, ഇതൊരു ശാസ്ത്രീയമായി തെളിയിക്കപ്പെട്ട ചരിത്ര വസ്തുതയല്ല. പകരം, നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് നേപ്പാളിലെ മല്ല കാലഘട്ടത്തിൽ വേരൂന്നിയ ശക്തമായ ഒരു ഐതിഹ്യമാണ് തലമുറകളിലൂടെ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ട് ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നത്.
ഈ ചരിത്ര കഥയുടെ വേരുകൾ ചെന്നെത്തുന്നത് പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കാഠ്മണ്ഡു താഴ്വര ഭരിച്ചിരുന്ന മല്ല രാജവംശത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിലേക്കാണ്. അന്ന് രാജാവായ ലക്ഷ്മി നരസിംഹ മല്ലയെ സേവിച്ചിരുന്ന അതിശക്തനായ ഒരു കൊട്ടാര ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്നു കാജി ഭീം മല്ല. ടിബറ്റുമായുള്ള രാജ്യത്തിന്റെ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങളിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിരുന്ന, ഭരണനൈപുണ്യവും സൈനിക നേതൃപാടവവുമുള്ള ഒരു പ്രമുഖ വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. എന്നാൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ജനസമ്മതിയും ശക്തിയും രാജകൊട്ടാരത്തിനുള്ളിൽ കടുത്ത അസൂയയും ഭയവും സൃഷ്ടിച്ചു. ഭീം മല്ലയ്ക്ക് എതിരെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികൾ വലിയൊരു ഗൂഢാലോചന തന്നെ മെനഞ്ഞു. രാജ്യത്തിനും രാജാവിനും അദ്ദേഹം ഒരു ഭീഷണിയാണെന്ന് തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ നൽകി അവർ ഭരണാധികാരിയെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുകയും, അതിന്റെ ഫലമായി ആ പ്രമുഖ നേതാവിനെ വധശിക്ഷയ്ക്ക് വിധേയനാക്കുകയും ചെയ്തു.
ഭീം മല്ലയുടെ ദാരുണമായ വധശിക്ഷയ്ക്ക് പിന്നാലെ നേപ്പാളിലെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ഇരുണ്ടതും ഹൃദയഭേദകവുമായ നിമിഷമാണ് വന്നുചേർന്നത്. ഭുവനലക്ഷ്മി എന്ന് അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയ ഭാര്യയെ, അന്നത്തെ കാലത്തെ ക്രൂരമായ ആചാരപ്രകാരം ഭർത്താവിന്റെ ചിതയിൽ ചാടി ആത്മഹത്യ ചെയ്യുന്ന ‘സതി’ അനുഷ്ഠിക്കാൻ കൊട്ടാരം അധികാരികൾ നിർബന്ധിതയാക്കി. ഐതിഹ്യങ്ങളും നാടോടിക്കഥകളും പറയുന്നത്, ചിതയിലെ എരിയുന്ന അഗ്നിജ്വാലയിലേക്ക് കാലെടുത്തുവെക്കുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, തന്റെ ഭർത്താവിനോട് ഭരണകൂടം കാണിച്ച ഈ നീതികേടിൽ മനംനൊന്ത് അവൾ ആ രാജ്യത്തെ ശപിച്ചു എന്നാണ്. ഭരണാധികാരികൾക്കോ ദേശത്തിനോ ഒരിക്കലും സമാധാനമോ നന്മയോ വരില്ലെന്ന് അവൾ ഘോരഘോരം ശപിച്ചതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ അപൂർവ്വവും വേദനാജനകവുമായ നിമിഷമാണ് “സതി ലേ സരപേ കോ ദേശ്” അഥവാ ഒരു സതി ശപിച്ച രാജ്യം എന്ന വാക്കിന് ജന്മം നൽകിയത്.
കാലം കടന്നുപോയപ്പോൾ, ഈ പ്രയോഗത്തിന്റെ അർത്ഥം കേവലം ഒരു അക്ഷരീയ കഥയ്ക്കും അപ്പുറത്തേക്ക് വളരെ ആഴത്തിൽ വികസിക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഇന്നത്തെ കാലത്ത് നേപ്പാളിൽ പ്രതിസന്ധികളോ പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളോ രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരതകളോ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ ഈ വാക്ക് പലപ്പോഴും ചർച്ചയാകാറുണ്ട്. എന്നാൽ, ഇതൊരു അമാനുഷികമായ ശാപമെന്നതിലുപരി, അന്ന് നടന്ന കൂട്ടായ നിരാശയുടെയും ചരിത്രപരമായ വഞ്ചനയുടെയും ഒരു പ്രതീകാത്മക ഓർമ്മപ്പെടുത്തലായിട്ടാണ് ചരിത്രകാരന്മാർ ഇതിനെ കാണുന്നത്. ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ ഒരുകാലത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന വിധവകളെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന ‘സതി’ എന്ന കൊടും ക്രൂരതയുടെ സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഈ കഥയ്ക്ക് കൂടുതൽ ഗൗരവം കൈവരുന്നുണ്ട്. പുരുഷാധിപത്യ മാനദണ്ഡങ്ങളുടെയും സാമൂഹിക സമ്മർദ്ദങ്ങളുടെയും ഇരയായിരുന്നു ആ സ്ത്രീയെന്ന യാഥാർത്ഥ്യം ഈ ഐതിഹ്യത്തെ ലിംഗനീതിയുടെയും സമൂഹ ചരിത്രത്തിന്റെയും ഒരു വലിയ പ്രതിഫലനമാക്കി മാറ്റുന്നു.
നേപ്പാൾ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ അത്തരമൊരു ശാപത്തിന് ഇരയാണെന്നതിന് യാതൊരുവിധ ശാസ്ത്രീയമോ ചരിത്രപരമോ ആയ തെളിവുകളുമില്ല. തലമുറകളിലൂടെ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഒരു നാടോടി കഥയായി മാത്രമാണ് ഇത് നിലനിൽക്കുന്നത്. എങ്കിലും, അധികാരമോഹവും വഞ്ചനയും അനീതിയും ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ യശസ്സിനും സ്വത്വത്തിനും എങ്ങനെ ശാശ്വതമായ മുദ്ര പതിപ്പിക്കും എന്നതിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ അടയാളമായി ഇത് മാറുന്നു. പല ചരിത്രകാരന്മാരും ഈ വാക്യത്തെ ഒരു നിഗൂഢ പ്രതിഭാസമായിട്ടല്ല, മറിച്ച് ഭരണാധികാരികൾക്ക് നൽകുന്ന ഒരു ധാർമ്മിക മുന്നറിയിപ്പായിട്ടാണ് വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നത്. ഒരു രാജ്യം എങ്ങനെ ഭരിക്കപ്പെടരുത് എന്നതിന്റെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ കൂടിയാണിത്.
ഇത്രയും വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും “സതി ലേ സരപ്പേ കോ ദേശ്” എന്ന പ്രയോഗം ഇന്നും സജീവമായി നിൽക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് ചിന്തിച്ചാൽ, അത് അനീതിയുടെ വൈകാരിക ഭാരവും രാജകീയ കോടതികളിലെ അധികാരത്തിന്റെ ദുർബലതയും വളരെ വ്യക്തമായി ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ടാണ്. കഥകൾ എങ്ങനെയാണ് ഒരു ജനതയുടെ ദേശീയ സ്വത്വത്തെയും ചിന്തകളെയും രൂപപ്പെടുത്തുന്നത് എന്നതിന്റെ മികച്ച ഉദാഹരണമാണിത്. ഇതൊരു അന്ധവിശ്വാസപരമായ ശാപമല്ല, മറിച്ച് രാജ്യത്ത് സംഭവിച്ച ചരിത്രപരമായ കഷ്ടപ്പാടുകളുടെയും ഉത്തരവാദിത്തബോധമില്ലായ്മയുടെയും കൂട്ടായ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ്.
