സംഗീതം ‘ഇസ്ലാമികമല്ല’ എന്ന് പറഞ്ഞ് പാട്ടും നിശ്ശബ്ദമാക്കി: ബംഗ്ലാദേശിൽ പ്രതിഷേധം പൊട്ടിത്തെറിക്കുന്നു!

2024 ഓഗസ്റ്റിൽ ഷെയ്ഖ് ഹസീന സർക്കാരിന്റെ പതനത്തിനുശേഷം അധികാരത്തിലെത്തിയ മുഹമ്മദ് യൂനുസ് ഭരണകൂടം പുതിയ വിവാദങ്ങളുടെ നിഴലിലാണ്. രാജ്യത്തെ പ്രൈമറി സ്കൂളുകളിലെ സംഗീത- ശാരീരിക വിദ്യാഭ്യാസ (പി.ടി.) അധ്യാപക തസ്തികകളിലേക്കുള്ള നിയമന പരസ്യം സർക്കാർ റദ്ദാക്കിയതാണ് ബംഗ്ലാദേശിൽ പുതിയ സാംസ്കാരിക പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് തിരികൊളുത്തിയിരിക്കുന്നത്. ഈ തസ്തികകളിൽ മത അധ്യാപകരെ നിയമിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ഹെഫാസത്ത്-ഇ-ഇസ്ലാം പോലുള്ള ഇസ്ലാമിക ഗ്രൂപ്പുകൾ ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയതിനെ തുടർന്നാണ് സർക്കാർ ഈ തീരുമാനമെടുത്തതെന്നാണ് വ്യാപകമായ ആരോപണം.

‘ഇസ്ലാമികമല്ല’ എന്ന് മുദ്രകുത്തി ഇത്തരം വിഷയങ്ങളിലെ അധ്യാപകരെ ഒഴിവാക്കാനുള്ള നീക്കം, യൂനുസ് സർക്കാർ മതതീവ്രവാദ ഗ്രൂപ്പുകൾക്ക് അമിതമായ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു എന്ന വിമർശനത്തിന് ആക്കം കൂട്ടിയിരിക്കുന്നു. ധാക്ക, ജഗന്നാഥ്, രാജ്ഷാഹി സർവകലാശാലകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രമുഖ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിലെ വിദ്യാർത്ഥികളും അധ്യാപകരും ദേശീയഗാനം ആലപിച്ചും മനുഷ്യച്ചങ്ങല തീർത്തും പ്രതിഷേധിച്ചതോടെ, ഈ സംഭവം ബംഗ്ലാദേശിൻ്റെ മതേതര, സാംസ്കാരിക അടിത്തറയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകൾ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയാണ്.

എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?

ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് പുറത്തിറങ്ങിയ ഗവൺമെന്റ് പ്രൈമറി സ്കൂൾ അധ്യാപക നിയമന നിയമങ്ങൾ 2025 ഗസറ്റിൽ സംഗീത, ശാരീരിക വിദ്യാഭ്യാസ അധ്യാപകരുടെ തസ്തികകൾക്കുള്ള പരസ്യം ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. എന്നാൽ, കഴിഞ്ഞ ദിവസം പുറത്തിറങ്ങിയ പുതുക്കിയ സർക്കുലറിൽ ഈ രണ്ട് തസ്തികകളും ഒഴിവാക്കിക്കൊണ്ട് പ്രൈമറി, ബഹുജന വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയം ഉത്തരവിറക്കി.

ഈ തസ്തികകൾ ‘ഇസ്ലാമികമല്ല’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഹെഫാസത്ത്-ഇ-ഇസ്ലാം, ഇസ്ലാമി ആൻഡോളോൺ ബംഗ്ലാദേശ് എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള ഇസ്ലാമിക ഗ്രൂപ്പുകൾ രംഗത്തെത്തി. സർക്കാർ നിയമനങ്ങളുമായി മുന്നോട്ട് പോയാൽ തെരുവിലിറങ്ങുമെന്ന് ഈ ഗ്രൂപ്പുകൾ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുകയും, സംഗീത, പി.ടി. അധ്യാപകർക്ക് പകരം മത അധ്യാപകരെ നിയമിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈ സമ്മർദ്ദമാണ് നിയമനം റദ്ദാക്കാൻ കാരണമെന്നാണ് പ്രധാന ആരോപണം.

സർക്കാർ പറയുന്നത് എന്ത്?

നിയമനം റദ്ദാക്കിയത് ഇസ്ലാമിക ഗ്രൂപ്പുകളുടെ സമ്മർദ്ദം മൂലമാണോ എന്ന ചോദ്യത്തിന് മന്ത്രാലയ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ മസൂദ് അക്തർ ഖാൻ വ്യക്തമായ ഉത്തരം നൽകാൻ തയ്യാറായില്ല, പകരം “നിങ്ങൾക്ക് സ്വയം പരിശോധിക്കാവുന്നതാണ്” എന്ന് പ്രതികരിച്ചു.

എങ്കിലും, മുഖ്യ ഉപദേഷ്ടാവിന്റെ ഓഫീസ് തിങ്കളാഴ്ച ഇത് സംബന്ധിച്ച് ഒരു വിശദീകരണം നൽകി. പ്രോഗ്രാമിൻ്റെ വികസനത്തിലും പ്രായോഗികതയിലും പോരായ്മകൾ കണ്ടെത്തിയ സെക്രട്ടറിമാരുടെ സമിതിയുടെ ശുപാർശയെ തുടർന്നാണ് നിർദ്ദേശം പിൻവലിച്ചതെന്നാണ് സർക്കാരിന്റെ വാദം.

കൂടാതെ, വളരെ കുറച്ച് അധ്യാപകരെ മാത്രം നിയമിക്കുന്നത് ഏകദേശം 66,000 പ്രൈമറി സ്കൂളുകളുള്ള രാജ്യത്തെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ‘ഫലപ്രദമായി ഗുണം’ ചെയ്യില്ലെന്നും ഇത് അസമത്വം സൃഷ്ടിക്കുമെന്നും ഓഫീസ് അവകാശപ്പെട്ടു. 20-ലധികം സ്കൂളുകളിൽ ഒരു അധ്യാപകൻ ജോലി ചെയ്യേണ്ടിവരുമെന്നും അതിനാൽ ഈ ജോലി അപ്രായോഗികമാണെന്നും സർക്കാർ പറയുന്നു. ആവശ്യമായ ഫണ്ട് ലഭ്യമാകുമ്പോൾ സ്കൂളുകളിൽ പുതിയ തസ്തികകൾ ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം പരിഗണിക്കാമെന്നും സർക്കാർ ഉറപ്പ് നൽകുന്നു.

രാജ്യവ്യാപകമായി പ്രതിഷേധം

സർക്കാർ തീരുമാനത്തിനെതിരെ ധാക്ക സർവകലാശാല, ജഗന്നാഥ് സർവകലാശാല (ജെഎൻയു), ചിറ്റഗോംഗ് സർവകലാശാല (സിയു), രാജ്ഷാഹി സർവകലാശാല (ആർയു) എന്നിവിടങ്ങളിലെ വിദ്യാർത്ഥികളും അധ്യാപകരും തീവ്രമായി പ്രതിഷേധിച്ചു.

ധാക്ക സർവകലാശാലയിൽ: സംഗീതം, നാടകം, നൃത്തം എന്നീ വിഭാഗങ്ങളിലെ വിദ്യാർത്ഥികളും അധ്യാപകരും അപോരാജെയോ ബംഗ്ലാ ശിൽപത്തിൽ ഒത്തുകൂടി. ബംഗ്ലാദേശ് ദേശീയഗാനം ആലപിച്ചാണ് പ്രതിഷേധം ആരംഭിച്ചത്.

ജഗന്നാഥ് സർവകലാശാലയിൽ: വിദ്യാർത്ഥികൾ മനുഷ്യച്ചങ്ങല തീർത്തു. ‘സാംസ്കാരിക ഫാസിസം’ എന്നാണ് ഈ നീക്കത്തെ വിദ്യാർത്ഥി പ്രതിനിധികൾ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.

അധ്യാപകരുടെ പ്രതികരണം: സംഗീതം പോലുള്ള വിഷയങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കാതിരിക്കുന്നത് വിദ്യാർത്ഥികളുടെ വികസനത്തിന് ദോഷകരമാകുമെന്ന് സംഗീത വിഭാഗം അധ്യാപകൻ അസീസുർ റഹ്മാൻ തുഹിൻ പറഞ്ഞു. “മതത്തിലൂടെ മാത്രം ഒരു സംസ്ഥാനത്തിനും അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിക്കാൻ കഴിയില്ല. സംസ്കാരം ഒരിക്കലും മതത്തെ എതിർക്കുന്നില്ല,” തിയേറ്റർ വിഭാഗം അധ്യാപകനായ ഇസ്രാഫിൽ ഷാഹിൻ കൂട്ടിച്ചേർത്തു.

വിമർശനത്തിൻ്റെ പശ്ചാത്തലം

ഹസീന ഭരണകൂടത്തിന്റെ പതനത്തിനുശേഷം ശക്തി വർദ്ധിപ്പിച്ച ഇസ്ലാമിക ഗ്രൂപ്പുകളോട് യൂനുസ് സർക്കാർ മൃദുസമീപനം സ്വീകരിക്കുന്നുവെന്ന് വിമർശകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. അധികാരത്തിൽ പിടിമുറുക്കാൻ യൂനുസ് സർക്കാർ അത്തരം ഗ്രൂപ്പുകളെ ആശ്രയിക്കുന്നുവെന്നും അവർ ആരോപിക്കുന്നു. അടുത്തിടെ, ഇന്റർനാഷണൽ സൊസൈറ്റി ഫോർ കൃഷ്ണ കോൺഷ്യസ്നെസ് (ഇസ്‌കോൺ) ഒരു “തീവ്രവാദ സംഘടന”യാണെന്ന് ആരോപിച്ച് ഈ ഗ്രൂപ്പുകൾ നിരോധിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു.

സംഗീതം വെറും വിനോദത്തേക്കാൾ വളരെ കൂടുതലാണെന്നും, നയരൂപീകരണ തലത്തിലുള്ളവർക്ക് അതിൻ്റെ പ്രാധാന്യം മനസ്സിലാകുന്നില്ലെന്നും വിദ്യാർത്ഥി യൂണിയൻ പ്രതിനിധികൾ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കൊടുവിൽ, സംഗീതത്തെയും മതത്തെയും പരസ്പരം എതിർക്കുന്നവരുടെ കെണിയിൽ വീഴാതെ, പാട്ടുകൾ പാടിക്കൊണ്ട് പ്രതികരിക്കാൻ ഗായകൻ ഷയാൻ വിദ്യാർത്ഥികളോട് ആഹ്വാനം ചെയ്തു.