പശ്ചിമേഷ്യ വീണ്ടും അനിശ്ചിതത്വത്തിന്റെയും യുദ്ധഭീതിയുടെയും കേന്ദ്രബിന്ദുവായി മാറുകയാണ്. ഏതാനും ആഴ്ചകൾക്ക് മുമ്പ് വരെ ഒരു ഇടക്കാല സമാധാനത്തിന്റെ പ്രതീകമായി വിലയിരുത്തപ്പെട്ടിരുന്ന പാകിസ്ഥാൻ ധാരണാപത്രം ഇപ്പോൾ ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാകുകയാണെന്ന് ഏറ്റവും പുതിയ സംഭവവികാസങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വെടിനിർത്തൽ കരാറിന്റെ തകർച്ചയ്ക്ക് പിന്നാലെ കഴിഞ്ഞ 24 മണിക്കൂറിനിടെ ഉണ്ടായ ആക്രമണങ്ങളും പ്രത്യാക്രമണങ്ങളും മേഖലയിൽ വീണ്ടും വലിയ സൈനിക ഏറ്റുമുട്ടലിന്റെ സാധ്യത ഉയർത്തിയിരിക്കുകയാണ്. അമേരിക്കയും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം വെറും രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്താവനകളിൽ ഒതുങ്ങാതെ നേരിട്ടുള്ള സൈനിക നടപടികളിലേക്ക് കടന്നതോടെ ഗൾഫ് മേഖല മുഴുവൻ അതീവ ജാഗ്രതയിലാണ്.
വെടിനിർത്തൽ കരാർ തകർന്നതിന് പിന്നാലെ അമേരിക്കൻ സൈനിക സാന്നിധ്യത്തെയും തന്ത്രപ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളെയും ലക്ഷ്യമിട്ട് ഡ്രോൺ-മിസൈൽ ആക്രമണങ്ങൾ നടത്തിയതായി ഇറാൻ അവകാശപ്പെട്ടു. കുവൈത്തിലെ അമേരിക്കൻ പാട്രിയറ്റ് വ്യോമ പ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങൾ, ഖത്തറിലെ ഉപഗ്രഹ ആശയവിനിമയ സൗകര്യങ്ങൾ, ബഹ്റൈനിലെ അമേരിക്കൻ സൈനിക ഇന്ധന സംഭരണ കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവ ലക്ഷ്യമിട്ടെന്നാണ് ഇറാന്റെ അവകാശവാദം. ഗൾഫ് മേഖലയിലെ അമേരിക്കൻ സൈനിക അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾക്ക് നേരെയുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ഏകോപിത ആക്രമണശ്രമങ്ങളിലൊന്നായാണ് ഇതിനെ ചില നിരീക്ഷകർ വിലയിരുത്തുന്നത്.
ഈ ആക്രമണങ്ങൾ വെറും സൈനിക ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കെതിരെയുള്ള നടപടികൾ മാത്രമല്ലെന്ന വിലയിരുത്തലും ശക്തമാണ്. ഗൾഫ് മേഖലയിലെ അമേരിക്കൻ സാന്നിധ്യത്തിനെതിരെയുള്ള വ്യക്തമായ രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശമായാണ് പലരും ഇതിനെ കാണുന്നത്. അമേരിക്കയുടെ പ്രതിരോധ ശൃംഖലയിൽ വിള്ളൽ വീഴ്ത്താനും മേഖലയിലെ സഖ്യരാജ്യങ്ങളെ സമ്മർദ്ദത്തിലാക്കാനും ലക്ഷ്യമിട്ട നീക്കമായാണ് ഇതിനെ വിശകലനം ചെയ്യുന്നത്.
ഇതിനിടെ, അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ഡോണൾഡ് ട്രംപ് വെടിനിർത്തൽ “അവസാനിച്ചു” എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ സ്ഥിതിഗതികൾ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായി. തുർക്കിയിലെ അങ്കാറയിൽ നടന്ന നാറ്റോ ഉച്ചകോടിക്കിടെയായിരുന്നു ട്രംപിന്റെ പ്രസ്താവന. ഈ പ്രഖ്യാപനം യുദ്ധവിരാമ ധാരണയുടെ ഔദ്യോഗിക അന്ത്യം കുറിച്ചുവെന്ന തരത്തിലാണ് അന്താരാഷ്ട്ര മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത്. അതേസമയം, ധാരണാപത്രം ലംഘിച്ചത് അമേരിക്ക്യാണെന്ന് ഇറാൻ ഉദ്യോഗസ്ഥർ ആരോപിച്ചു.
ഇറാൻ പാർലമെന്റ് സ്പീക്കർ മുഹമ്മദ് ബാഗർ ഗാലിബാഫ് അമേരിക്ക കരാർ വ്യവസ്ഥകൾ പാലിച്ചില്ലെന്നും അതിനാൽ ഇറാൻ കൂടുതൽ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കേണ്ട സാഹചര്യം ഉണ്ടാകുകയാണെന്നും മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. വിദേശകാര്യ മന്ത്രി അബ്ബാസ് അരഗ്ചിയും സമാനമായ നിലപാടാണ് സ്വീകരിച്ചത്. അമേരിക്കൻ സൈനിക നടപടികൾ തുടർന്നാൽ സ്ഥിരമായ സമാധാന കരാറിലേക്കുള്ള സാധ്യതകൾ കൂടുതൽ മങ്ങിപ്പോകുമെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി.
ഇതിനിടെ, വാണിജ്യ കപ്പലുകൾക്ക് നേരെയുണ്ടായ ആക്രമണങ്ങൾക്ക് മറുപടിയെന്ന നിലയിൽ അമേരിക്ക വീണ്ടും ഇറാനെതിരെ സൈനിക നടപടികൾ ആരംഭിച്ചു. ജൂലൈ 8ന് രാത്രിയും ജൂലൈ 9ന് പുലർച്ചെയും യുഎസ് സെൻട്രൽ കമാൻഡ് ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിന് സമീപം വ്യാപകമായ വ്യോമാക്രമണങ്ങൾ നടത്തിയതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ പുറത്തുവന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട എണ്ണ ഗതാഗത പാതകളിലൊന്നായ ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിന്റെ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകൾ ഇതിനോടകം തന്നെ ആഗോള വിപണികളെ ബാധിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു.
ഇറാന്റെ തെക്കൻ തീരപ്രദേശങ്ങളായ സിരിക്, ബുഷെഹർ, കൊണാർക്ക്, ചബഹാർ, ബന്ദർ അബ്ബാസ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ശക്തമായ സ്ഫോടനങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടു. സൈനിക കേന്ദ്രങ്ങൾ, ഗതാഗത സൗകര്യങ്ങൾ, ലോജിസ്റ്റിക് ശൃംഖലകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി കേന്ദ്രങ്ങൾ ലക്ഷ്യമിട്ടതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അമേരിക്കയുടെ ഭാഗത്ത് നിന്ന് ഔദ്യോഗിക സ്ഥിരീകരണം പരിമിതമായിരുന്നെങ്കിലും, മേഖലയിലെ സൈനിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഗണ്യമായി വർദ്ധിച്ചതായി വ്യക്തമായിരുന്നു.
കഴിഞ്ഞ രണ്ട് ദിവസത്തിനിടെ അമേരിക്കൻ ആക്രമണങ്ങളിൽ 14 പേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും നിരവധി പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തതായി ഇറാൻ ആരോഗ്യ മന്ത്രാലയം അറിയിച്ചു. മരിച്ചവരിൽ സൈനികരും സാധാരണ പൗരന്മാരും ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്നാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ. ആശുപത്രികളിലും അടിയന്തര ചികിത്സാ കേന്ദ്രങ്ങളിലും വലിയ സമ്മർദ്ദം അനുഭവപ്പെടുന്നതായും ഇറാനിയൻ മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.
അമേരിക്കയുടെ ഭാഗത്ത് നിന്ന് ഈ ആക്രമണങ്ങൾ പ്രതിരോധപരമായ നടപടികളാണെന്ന വിശദീകരണമാണ് മുന്നോട്ടുവന്നത്. അന്താരാഷ്ട്ര കപ്പൽ ഗതാഗതത്തിനും ഊർജ്ജ വിതരണ ശൃംഖലയ്ക്കും ഭീഷണിയായേക്കാവുന്ന നടപടികൾ തടയാനാണ് സൈനിക നീക്കങ്ങളെന്നാണ് അമേരിക്കൻ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ നിലപാട്. എന്നാൽ ഈ വിശദീകരണം മേഖലയിലെ സംഘർഷം കുറയ്ക്കുന്നതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുകയാണ് ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.
അതേസമയം, ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളും നേരിട്ട് ഈ സംഘർഷത്തിന്റെ ആഘാതം അനുഭവിക്കാൻ തുടങ്ങി. ബഹ്റൈൻ പ്രതിരോധ സേന ഇറാനിൽ നിന്ന് വന്ന മിസൈലുകളും ഡ്രോണുകളും വിജയകരമായി തകർത്തതായി അവകാശപ്പെട്ടു. രാജ്യത്തിന്റെ വ്യോമ പ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങൾ മണിക്കൂറുകളോളം പ്രവർത്തനക്ഷമമായിരുന്നുവെന്നാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ.
ബഹ്റൈൻ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിന് സമീപമുള്ള ഒരു താമസക്കെട്ടിടത്തിന് കേടുപാടുകൾ സംഭവിച്ചതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ സൂചിപ്പിച്ചെങ്കിലും ആളപായമൊന്നും ഉണ്ടായിട്ടില്ല. രാജ്യത്തെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ വ്യോമാക്രമണ മുന്നറിയിപ്പ് സൈറണുകൾ മുഴങ്ങി. സാധാരണ ജനങ്ങൾ സുരക്ഷാ കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് മാറുകയും വിമാന സർവീസുകളിൽ താൽക്കാലിക നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.
കുവൈത്തിലും ഖത്തറിലും സമാനമായ ജാഗ്രതാ നടപടികളാണ് സ്വീകരിച്ചത്. അമേരിക്കൻ സൈനിക കേന്ദ്രങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഈ രാജ്യങ്ങളിൽ വ്യോമ പ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങൾ പൂർണ്ണ സജ്ജീകരണത്തിലേക്ക് മാറ്റി. അമേരിക്കൻ സൈനിക സാന്നിധ്യം ഉള്ള മേഖലകൾക്ക് ചുറ്റുമുള്ള സുരക്ഷാ വലയം കൂടുതൽ ശക്തമാക്കി.
ഈ സാഹചര്യത്തിനിടയിലാണ് ഇറാന്റെ പരമോന്നത നേതാവായിരുന്ന ആയത്തുള്ള അലി ഖമേനിയുടെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങുകളും വീണ്ടും വൈകുന്നത്. ഇതിനുമുമ്പ് യുദ്ധ സാഹചര്യങ്ങൾ മൂലം മാറ്റിവെച്ചിരുന്ന ചടങ്ങുകൾ ജൂലൈ 9-ന് നടത്താനായിരുന്നു തീരുമാനം. എന്നാൽ പുതിയ സംഘർഷങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടതോടെ വീണ്ടും സുരക്ഷാ ആശങ്കകൾ ഉയർന്നു.
വടക്കുകിഴക്കൻ ഇറാനിലെ വിശുദ്ധ നഗരമായ മഷാദിലെ ഇമാം റെസ ദേവാലയത്തിലാണ് അന്തിമ സംസ്കാരം നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചിരുന്നത്. അതിന് മുമ്പ് നിരവധി ദിവസങ്ങളിലായി നടന്ന ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര ഇറാഖിലെ നജാഫിലൂടെയും കർബലയിലൂടെയും കടന്നുപോയിരുന്നു. ഷിയാ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വിശുദ്ധ നഗരങ്ങളായ ഈ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ അന്ത്യാഞ്ജലി അർപ്പിക്കാൻ എത്തിയിരുന്നു.
ഇറാനിലും ഇറാഖിലും ഉടനീളം നടന്ന ഈ വിലാപയാത്രകൾ മതപരവും രാഷ്ട്രീയപരവുമായ വലിയ പ്രാധാന്യം നേടിയിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് അമേരിക്കയുമായും ഇസ്രയേലുമായും നിലനിൽക്കുന്ന സംഘർഷങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഈ ചടങ്ങുകൾ ശക്തമായ വികാരപ്രകടനങ്ങളുടെ വേദിയായി മാറി.
എന്നാൽ പുതിയ ആക്രമണങ്ങൾ ആരംഭിച്ചതോടെ വലിയ ജനക്കൂട്ടം പങ്കെടുക്കുന്ന ചടങ്ങുകൾ നടത്തുന്നത് സുരക്ഷാ ഭീഷണിയാണെന്ന് അധികാരികൾ വിലയിരുത്തി. അതിനാൽ ശവസംസ്കാര തീയതി വീണ്ടും മാറ്റിവയ്ക്കേണ്ട സാഹചര്യം ഉണ്ടായി. യുദ്ധഭീഷണിക്കിടയിൽ ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ ഒരുമിച്ച് എത്തുന്ന ചടങ്ങുകൾ കൂടുതൽ അപകടസാധ്യത സൃഷ്ടിക്കുമെന്നാണ് സുരക്ഷാ ഏജൻസികളുടെ വിലയിരുത്തൽ.
ഇതിനിടെ, ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിലെ സാഹചര്യം ആഗോള സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയെയും ബാധിക്കാൻ തുടങ്ങി. ലോകത്തിലെ സമുദ്രമാർഗ്ഗമുള്ള എണ്ണ വ്യാപാരത്തിന്റെ വലിയൊരു പങ്കും ഈ ഇടുങ്ങിയ കടലിടുക്കിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. അതിനാൽ ഇവിടെ ഉണ്ടാകുന്ന ചെറിയ തടസ്സങ്ങൾ പോലും ആഗോള എണ്ണവിലകളെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്നതാണ്.
കുറഞ്ഞത് മൂന്ന് വാണിജ്യ കപ്പലുകൾക്ക് നേരെ ആക്രമണം ഉണ്ടായെന്ന റിപ്പോർട്ടുകൾ പുറത്തുവന്നതോടെ ഷിപ്പിംഗ് കമ്പനികൾ കൂടുതൽ ജാഗ്രത പുലർത്താൻ തുടങ്ങി. ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനികൾ പ്രീമിയങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിച്ചു. ചില കപ്പൽ കമ്പനികൾ യാത്രാമാർഗ്ഗങ്ങൾ പുനഃപരിശോധിക്കാനും ആരംഭിച്ചു.
എണ്ണ വിപണികളും ഉടൻ പ്രതികരിച്ചു. അന്താരാഷ്ട്ര വിപണിയിൽ എണ്ണവില കുത്തനെ ഉയർന്നു. ഗതാഗത ചെലവുകളും ഇൻഷുറൻസ് നിരക്കുകളും വർദ്ധിച്ചതോടെ ആഗോള സാമ്പത്തിക വിപണികളിൽ അനിശ്ചിതത്വം വ്യാപിച്ചു. ഓഹരി വിപണികളിൽ ചാഞ്ചാട്ടം വർദ്ധിക്കുകയും സുരക്ഷിത നിക്ഷേപങ്ങളിലേക്ക് നിക്ഷേപകർ നീങ്ങുകയും ചെയ്തു.
ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങൾ ഈ സാഹചര്യത്തിൽ സംയമനം പാലിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ബഹ്റൈൻ, കുവൈറ്റ്, ഖത്തർ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള രാജ്യങ്ങൾ തങ്ങളുടെ പ്രദേശങ്ങളെ യുദ്ധഭൂമിയാക്കരുതെന്നും എല്ലാ കക്ഷികളും നയതന്ത്രപരമായ പരിഹാരങ്ങൾ തേടണമെന്നും ആവശ്യപ്പെട്ടു.
എന്നാൽ നിലവിലെ സാഹചര്യം വിലയിരുത്തുമ്പോൾ സമാധാനത്തിലേക്കുള്ള വഴി കൂടുതൽ ദൂരെയാണെന്ന് തോന്നിപ്പിക്കുന്നു. പരസ്പര ആരോപണങ്ങളും സൈനിക നടപടികളും ശക്തമാകുമ്പോൾ പശ്ചിമേഷ്യ വീണ്ടും ഒരു വലിയ യുദ്ധത്തിന്റെ വക്കിലാണോ എന്ന ചോദ്യമാണ് ഇപ്പോൾ ലോകം മുഴുവൻ ഉറ്റുനോക്കുന്നത്.
ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിൽ നിന്ന് ഗൾഫ് തീരങ്ങളിലേക്കും അവിടെ നിന്ന് ആഗോള എണ്ണ വിപണികളിലേക്കും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ പ്രതിസന്ധി വെറും പ്രാദേശിക സംഘർഷമല്ല. ലോക സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെയും അന്താരാഷ്ട്ര രാഷ്ട്രീയത്തെയും സ്വാധീനിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ഒരു പ്രതിസന്ധിയായി അത് മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.
വെടിനിർത്തൽ കരാറിന്റെ തകർച്ച ഒരു പുതിയ യുദ്ധ അധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കമാകുമോ, അതോ നയതന്ത്ര ശ്രമങ്ങൾ വീണ്ടും സമാധാനത്തിന് വഴിയൊരുക്കുമോ എന്നതാണ് ഇനി ഉത്തരം ലഭിക്കാനുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ചോദ്യം.
NB: ഈ വാർത്തയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ചിത്രം പ്രതീകാത്മകമാണ്. (AI SOURCES)
