ഇന്ത്യൻ വ്യോമയാനത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ‘വിജയ കഥ’ ഇപ്പോൾ പ്രതിസന്ധിയിൽ! ഇൻഡിഗോ സ്ഥാപകൻ ഭാട്ടിയയുടെ തന്ത്രങ്ങൾ തിരിച്ചടിച്ചതെങ്ങനെ?

കഴിഞ്ഞ കുറച്ച് ദിവസങ്ങളായി ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിമാനക്കമ്പനിയായ ഇൻഡിഗോ (IndiGo) വാർത്തകളിൽ നിറയുകയാണ്. തുടർച്ചയായ വിമാന റദ്ദാക്കലുകളിലൂടെയും കാലതാമസങ്ങളിലൂടെയും ഇൻഡിഗോ ഇന്ത്യൻ ആകാശത്തെ താളം തെറ്റിച്ചിരിക്കുകയാണ്. 500-ൽ അധികം വിമാനങ്ങൾ റദ്ദായ ഈ വൻ തകർച്ചയ്ക്ക് പിന്നിൽ, മാധ്യമശ്രദ്ധയിൽ നിന്ന് പതിവായി ഒഴിഞ്ഞുമാറുന്ന ഇൻഡിഗോയുടെ സ്ഥാപകനും അതികായനുമായ രാഹുൽ ഭാട്ടിയ എന്ന ‘ലോ പ്രൊഫൈൽ’ വ്യവസായി ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രമാവുകയാണ്. വിമാനക്കമ്പനി അതിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രതിസന്ധി നേരിടുമ്പോൾ, ഈ 66-കാരന്റെ ഭൂതകാലവും തന്ത്രങ്ങളും വീണ്ടും ചർച്ചയാകുകയാണ്. പൊതുരംഗത്ത് അധികം പ്രത്യക്ഷപ്പെടാത്ത ഈ 66-കാരനെക്കുറിച്ച് നമുക്ക് കൂടുതലറിയാം.

എഞ്ചിനീയർ മുതൽ സംരംഭകൻ വരെ: ഭാട്ടിയയുടെ വളർച്ച

പരിശീലനത്തിലൂടെ ഒരു ഇലക്ട്രിക്കൽ എഞ്ചിനീയറാണ് ഡൽഹി നിവാസിയായ രാഹുൽ ഭാട്ടിയ. കാനഡയിലെ ഒന്റാറിയോയിലുള്ള വാട്ടർലൂ സർവകലാശാലയിൽ നിന്നാണ് അദ്ദേഹം ബിരുദം നേടിയത്. ഡൽഹി എക്സ്പ്രസ് ട്രാവൽ ഏജൻസി നടത്തിയിരുന്ന പിതാവ് കപിൽ ഭാട്ടിയയുടെ ബിസിനസ് പശ്ചാത്തലം അദ്ദേഹത്തിന് പ്രചോദനമായി. ടെലികോം ബിസിനസ്സ് തുടങ്ങുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ 1984-ൽ അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയിലേക്ക് മടങ്ങിയെങ്കിലും, അക്കാലത്ത് സർക്കാരിൽ നിന്ന് ആവശ്യമായ നിയന്ത്രണപരമായ അംഗീകാരം നേടാൻ സാധിച്ചില്ല. പിന്നീട്, അദ്ദേഹം പിതാവിന്റെ ബിസിനസിൽ ചേരുകയും അതിനെ ഇന്റർഗ്ലോബ് എന്റർപ്രൈസസായി രൂപാന്തരപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. എയർലൈൻ ലൈസൻസ് നേടിയ ശേഷം, 2004-ലാണ് ഭാട്ടിയ ഇന്റർഗ്ലോബ് ഏവിയേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (ഇൻഡിഗോ) എന്ന വിമാനക്കമ്പനി ആരംഭിക്കുന്നത്.

ഗാംഗ്‌വാളുമായുള്ള നിർണായക പങ്കാളിത്തം

ഐഐടി കാൺപൂരിൽ മെക്കാനിക്കൽ എഞ്ചിനീയറിംഗ് പഠിക്കുകയും പിന്നീട് വാർട്ടണിൽ നിന്ന് എംബിഎ നേടുകയും ചെയ്ത വ്യവസായ വിദഗ്ദ്ധനായ രാകേഷ് ഗാംഗ്‌വാളുമായുള്ള പങ്കാളിത്തം ഇൻഡിഗോയുടെ വളർച്ചയിൽ നിർണായകമായി. ഗാങ്‌വാൾ യുഎസിലെ യുണൈറ്റഡ് എയർലൈൻസിൽ ജോലി ചെയ്തിരുന്ന സമയത്താണ് ഇരുവരും കണ്ടുമുട്ടിയത്; അന്ന് യുണൈറ്റഡ് എയർലൈൻസിന്റെ ഇന്ത്യയിലെ ജനറൽ സെയിൽസ് ഏജന്റായിരുന്നു ഭാട്ടിയ. ഇൻഡിഗോയുടെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ, ലോക വ്യോമയാന ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഓർഡറുകളിലൊന്നായ 100 എ320 വിമാനങ്ങൾക്ക് അദ്ദേഹം ഓർഡർ നൽകി.

ഇൻഡിഗോയുടെ ഉയർച്ചയും വിജയ തന്ത്രവും

ചെലവ് കാര്യക്ഷമതയിലൂന്നിയ ലോ-കോസ്റ്റ് എയർലൈൻ മോഡൽ ആയിരുന്നു ഇൻഡിഗോയുടെ വിജയ തന്ത്രം. അറ്റകുറ്റപ്പണികൾക്കും പൈലറ്റ് പരിശീലനത്തിനുമുള്ള ചെലവുകൾ ലാഭിക്കുന്നതിനായി ഒരു തരം വിമാനം (സിംഗിൾ എയർക്രാഫ്റ്റ് ഫ്ലീറ്റ്) മാത്രം പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതിൽ അവർ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. 2010 ആയപ്പോഴേക്കും, ഇന്ത്യയുടെ വിപണി വിഹിതത്തിന്റെ അഞ്ചിലൊന്ന് ഇൻഡിഗോ സ്വന്തമാക്കി, അധികം താമസിയാതെ തന്നെ ഇന്ത്യയുടെ വ്യോമയാന മേഖലയിലെ മാർക്കറ്റ് ലീഡറായി ഇൻഡിഗോ മാറി. ഇന്റർഗ്ലോബ് ഏവിയേഷൻ 2016-ൽ പൊതുരംഗത്ത് ലിസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടതോടെ, രാഹുൽ ഭാട്ടിയയും രാകേഷ് ഗാംഗ്‌വാളും കോടീശ്വരന്മാരുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടി.

തകർന്ന പങ്കാളിത്തവും ഭരണപരമായ തർക്കങ്ങളും

കമ്പനി സാമ്പത്തികമായി വിജയിച്ചെങ്കിലും, അതിന്റെ ദിശയെച്ചൊല്ലി സ്ഥാപക പങ്കാളികളായ ഭാട്ടിയയും ഗാംഗ്‌വാളും തമ്മിൽ പിന്നീട് അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളുണ്ടായി. ഗാംഗ്‌വാൾ ആക്രമണാത്മകമായി വികസിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ, ഭാട്ടിയ കൂടുതൽ ജാഗ്രത പാലിക്കുന്ന സമീപനമാണ് സ്വീകരിച്ചത്. കമ്പനിയിൽ ഇരുവർക്കും ഏതാണ്ട് തുല്യ ഓഹരി പങ്കാളിത്തമുണ്ടായിരുന്നിട്ടും, ബോർഡിന്റെയും മാനേജ്‌മെന്റിന്റെയും നിയന്ത്രണം ഭാട്ടിയയ്ക്ക് അനുകൂലമാണെന്ന് ഗാംഗ്‌വാൾ പരാതിപ്പെട്ടു.

ഇതോടെ, ഗാംഗ്‌വാൾ സെബിയിൽ പരാതി നൽകുകയും നിയമനടപടികൾ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. ഓഹരി ഉടമകളുടെ കരാർ ഭാട്ടിയയ്ക്ക് ഇൻഡിഗോയുടെ മേൽ അസാധാരണമായ നിയന്ത്രണ അവകാശങ്ങൾ നൽകിയിരുന്നതായും, സ്വതന്ത്ര ഡയറക്ടർമാരുടെ “വൈവിധ്യത്തിന്റെയും അപര്യാപ്തതയുടെയും അഭാവം” ഇൻഡിഗോയിൽ ഭരണകാര്യങ്ങൾ പിന്നോട്ട് പോകാനുള്ള കാരണമായെന്നും അദ്ദേഹം പ്രധാനമന്ത്രിയടക്കമുള്ള ഉന്നതർക്ക് അയച്ച പരാതിയിൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഇത് കമ്പനിക്കുള്ളിലെ ഭരണപരമായ പ്രശ്നങ്ങൾ പുറത്തുകൊണ്ടുവന്നു.

നിലവിലെ അവസ്ഥയും ഭാട്ടിയയുടെ ആസ്തിയും

ആത്യന്തികമായി, ഈ പോരാട്ടം ഗാംഗ്‌വാളിന് ഒരു പരാജയമായിരുന്നു. 2022 ഫെബ്രുവരിയിൽ അദ്ദേഹം ബോർഡിൽ നിന്ന് രാജിവയ്ക്കുകയും കമ്പനിയിലെ തന്റെ ഓഹരികൾ പതുക്കെ കുറയ്ക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്ന്, ഇൻഡിഗോയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ഏകദേശം 13.5 ശതമാനം ഓഹരികളാണുള്ളത്. അതേസമയം, രാഹുൽ ഭാട്ടിയയെ 2027 വരെ ഇന്റർഗ്ലോബ് ഏവിയേഷന്റെ മാനേജിംഗ് ഡയറക്ടറായി നിയമിച്ചു. 2025-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, ഭാട്ടിയയുടെ ആസ്തി 10 ബില്യൺ ഡോളറിൽ (ഏകദേശം 0.90 ലക്ഷം കോടി രൂപ) കവിഞ്ഞതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

ഇന്ന് ഇന്ത്യയുടെ വ്യോമയാന മേഖലയിലെ വിപണി വിഹിതത്തിന്റെ 65 ശതമാനവും ഇൻഡിഗോയുടെ ഉടമസ്ഥതയിലാണ്. പ്രതിദിനം 2,200-ലധികം വിമാനങ്ങൾ സർവീസ് നടത്തുന്ന ഈ എയർലൈൻ, ഏകദേശം 400 എയർബസ് വിമാനങ്ങളുടെ ഒരു വലിയ കൂട്ടമാണ്. നിലവിൽ, ഭാട്ടിയയും ഗാംഗ്‌വാളും ദൈനംദിന പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നതിനാൽ, മുൻ കെഎൽഎം റോയൽ ഡച്ച് എയർലൈൻസിന്റെ ചീഫ് എക്‌സിക്യൂട്ടീവ് ആയിരുന്ന പീറ്റർ എൽബേഴ്‌സ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രൊഫഷണലുകളാണ് കമ്പനിയെ നയിക്കുന്നത്. ഏണസ്റ്റ് & യങ്ങിന്റെ ‘എന്റർപ്രണർ ഓഫ് ദി ഇയർ’ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ നേടിയിട്ടുള്ള രാഹുൽ ഭാട്ടിയ, വ്യോമയാന രംഗത്ത് ഇന്ത്യയുടെ കുതിപ്പിന് കളമൊരുക്കിയ ഒരു പ്രധാന വ്യക്തിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.