ബോളിവുഡ് മാജിക്കിൽ വീണ റഷ്യ!പു ടിൻ പോലും ആരാധകനായ ആ ഇന്ത്യൻ സിനിമ; റഷ്യൻ ഹൃദയങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരത്തിനുള്ള സ്ഥാനമെന്ത്?

ഇന്ത്യയും റഷ്യയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ, പ്രതിരോധ സഹകരണവും ആയുധ ഇടപാടുകളുമാണ് പൊതുവെ മനസ്സിൽ വരുന്നത്. ഓപ്പറേഷൻ സിന്ദൂർ ഉൾപ്പെടെ ഇന്ത്യയുടെ നിരവധി സൈനിക പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ റഷ്യൻ ആയുധങ്ങൾക്ക് നിർണായക പങ്കുണ്ടെന്നത് സത്യമാണ്. എന്നാൽ, 1947-ലെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് മുമ്പുതന്നെ ആരംഭിച്ച ഈ ഇന്ത്യ-റഷ്യ ബന്ധത്തിന്റെ ആത്മാവ് കുടികൊള്ളുന്നത് ഇരു രാജ്യങ്ങളിലെയും ജനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഊഷ്മളമായ സാംസ്കാരിക വിനിമയങ്ങളിലാണ്.

ഡിസംബർ 4, 5 തീയതികളിൽ നടക്കാനിരിക്കുന്ന റഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് വ്‌ളാഡിമിർ പുടിന്റെ ഇന്ത്യാ സന്ദർശനത്തിന് മുന്നോടിയായി, ഈ അതുല്യമായ സാംസ്കാരിക ബന്ധങ്ങളുടെ ചരിത്രം പരിശോധിക്കാം. 1400-കളിൽ റഷ്യൻ വ്യാപാരിയായ അഫനാസി നികിറ്റിൻ ഇന്ത്യയിലുടനീളം സഞ്ചരിച്ച് ‘എ ജേർണി ബിയോണ്ട് ദി ത്രീ സീസ് ‘ എന്ന പേരിൽ തന്റെ അനുഭവങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തിയ കാലം മുതൽ ഈ ബന്ധം നിലവിലുണ്ട്.

റഷ്യയുടെ ബോളിവുഡ് പ്രണയം: 70 വർഷത്തെ ദാമ്പത്യം

ഇന്ത്യൻ സിനിമകൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ബോളിവുഡ്, 70 വർഷത്തിലേറെയായി റഷ്യൻ സംസ്കാരത്തിന്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകമാണ്. യുദ്ധങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങളും ഹോളിവുഡിന്റെ ആഗോള സ്വാധീനവും അതിജീവിച്ച് ഈ ബന്ധം ഇന്നും ശക്തമായി തുടരുന്നു. റഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് വ്‌ളാഡിമിർ പുടിൻ പോലും റഷ്യയിൽ ഇന്ത്യൻ സിനിമകളുടെ വലിയ സ്വാധീനം പരസ്യമായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

റഷ്യയിൽ ഇന്ത്യൻ സിനിമകളോടുള്ള ഈ സ്നേഹം ആരംഭിക്കുന്നത് 1950-കളിലാണ്. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന്റെ കെടുതികളിൽ നിന്ന് കരകയറിക്കൊണ്ടിരുന്ന പഴയ സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലെ ജനതയ്ക്ക്, അതിജീവനത്തിന്റെയും പ്രതീക്ഷയുടെയും കഥകൾ കാണാൻ ആഴമായ ദാഹമുണ്ടായിരുന്നു. 1954-ൽ റഷ്യയിലെത്തിയ ‘ആവാര’ എന്ന ഇന്ത്യൻ സിനിമയിൽ അവർ ഇതെല്ലാം കണ്ടെത്തി. ചിത്രത്തിലെ നായകൻ രാജ് കപൂറിനെ സോവിയറ്റ് പ്രേക്ഷകർ ചാർലി ചാപ്ലിനുമായി താരതമ്യം ചെയ്തു. “ആവാര ഹൂം” എന്ന ടൈറ്റിൽ ഗാനം അവിടെ ഒരു ദേശീയഗാനം പോലെ പ്രചരിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് രാജ് കപൂറിന്റെ ‘ശ്രീ 420’, ‘മേരാ നാം ജോക്കർ’ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളും റഷ്യയിൽ വൻ വിജയമായി.

പിന്നീട്, ഹേമമാലിനി അഭിനയിച്ച ‘സീത ഔർ ഗീത’ പോലുള്ള സിനിമകളും, മിഥുൻ ചക്രവർത്തിയുടെ ‘ഡിസ്കോ ഡാൻസർ’ (1984-ൽ സോവിയറ്റ് ബോക്സ് ഓഫീസിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഹിറ്റ്) പോലുള്ള ചിത്രങ്ങളും റഷ്യൻ ഹൃദയങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ചു. 1990-കളിൽ, ഷാരൂഖ് ഖാൻ സിനിമകളായ ‘ദിൽവാലെ ദുൽഹാനിയ ലേ ജായേംഗേ’, ‘കുച്ച് കുച്ച് ഹോതാ ഹേ’, ‘കഭി ഖുഷി കഭി ഗം’ എന്നിവ റഷ്യൻ കുടുംബങ്ങളുടെ ഇഷ്ടവിനോദമായി മാറി. അടുത്തിടെ, ‘പത്താൻ’, ‘പുഷ്പ’, ‘ബാഹുബലി’, ‘ആർആർആർ’ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങൾ റഷ്യയിൽ വലിയൊരു പ്രേക്ഷകരെ കണ്ടെത്തി, ഇത് ആ പഴയ പ്രണയം വീണ്ടും ജ്വലിപ്പിക്കുന്നതിന് കാരണമായി.

വിദ്യാഭ്യാസം, ഭാഷ, സംസ്കാരം

ഇന്ത്യ-റഷ്യ സാംസ്കാരിക ബന്ധം ശക്തമായിരിക്കുന്നതിന്റെ മറ്റൊരു കാരണം വിദ്യാഭ്യാസപരമായ കൈമാറ്റങ്ങളാണ്. റഷ്യയിൽ ഇന്ത്യൻ പഠനങ്ങൾക്ക് ശക്തമായ ഒരു പാരമ്പര്യമുണ്ട്. 1989-ൽ സ്ഥാപിതമായ മോസ്കോയിലെ ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രം (JNCC), റഷ്യയുമായുള്ള ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക ബന്ധം നിലനിർത്തുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. റഷ്യിലെ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഫിലോസഫിയിൽ ഇന്ത്യൻ ഫിലോസഫിക്കായി ഒരു മഹാത്മാഗാന്ധി ചെയർ ഉണ്ട്. ഏകദേശം 20 റഷ്യൻ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ 1,500 റഷ്യൻ വിദ്യാർത്ഥികൾ പതിവായി ഹിന്ദി പഠിക്കുന്നു. ഹിന്ദി കൂടാതെ തമിഴ്, മറാത്തി, ഗുജറാത്തി, ബംഗാളി, ഉറുദു, സംസ്കൃതം, പാലി തുടങ്ങിയ ഭാഷകളും റഷ്യൻ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ പഠിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.

കലാപരമായ താൽപ്പര്യം: ഇന്ത്യൻ നൃത്തം, സംഗീതം, യോഗ

, ആയുർവേദം എന്നിവയിൽ റഷ്യൻ ജനതയ്ക്ക് പൊതുവായ താൽപ്പര്യമുണ്ട്. JNCC എല്ലാ മാസവും ഏകദേശം 500 വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് യോഗ, നൃത്തം, സംഗീതം, ഹിന്ദി എന്നിവയിൽ ക്ലാസുകൾ നടത്തുന്നു.

വിദ്യാർത്ഥി കൈമാറ്റം

ഇരു രാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വിദ്യാർത്ഥി കൈമാറ്റം ഈ ബന്ധത്തിന്റെ ആഴം വർധിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ വിദ്യാർത്ഥികൾ റഷ്യയിൽ: കുറഞ്ഞ ഫീസ്, ആഗോളതലത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട സർവകലാശാലകൾ, ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം കോഴ്സുകൾ എന്നിവ കാരണം മെഡിക്കൽ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി റഷ്യയിലേക്ക് പോകുന്ന ഇന്ത്യൻ വിദ്യാർത്ഥികളുടെ എണ്ണം ഗണ്യമായി വർധിച്ചു. 2022-ൽ 19,784 ആയിരുന്നത് 2024-ൽ 31,444 ആയി ഉയർന്നു.

റഷ്യൻ വിദ്യാർത്ഥികൾ ഇന്ത്യയിൽ: ഇന്ത്യ റഷ്യൻ വിദ്യാർത്ഥികൾക്കായി വിപുലമായ സ്കോളർഷിപ്പുകൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ ഫോർ കൾച്ചറൽ റിലേഷൻസ് (ICCR) വഴി അടൽ ബിഹാരി വാജ്‌പേയി സ്കോളർഷിപ്പ് സ്‌കീം, ലതാ മങ്കേഷ്‌കർ നൃത്ത-സംഗീത സ്‌കോളർഷിപ്പ് സ്‌കീം, ആയുഷ് സ്‌കോളർഷിപ്പ് സ്‌കീം തുടങ്ങി പൂർണ്ണമായും ധനസഹായത്തോടെയുള്ള നിരവധി പ്രോഗ്രാമുകൾ റഷ്യക്കാർക്ക് ലഭ്യമാക്കുന്നു.

സാഹിത്യത്തിലെ കൈമാറ്റം

റഷ്യൻ സാഹിത്യവും ഇന്ത്യൻ എഴുത്തുകാരിൽ ഗണ്യമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഫിയോഡർ ദസ്തയേവ്‌സ്‌കി, ലിയോ ടോൾസ്റ്റോയ്, ആന്റൺ ചെക്കോവ് തുടങ്ങിയ പ്രശസ്ത റഷ്യൻ എഴുത്തുകാരുടെ കൃതികൾ പതിറ്റാണ്ടുകളായി ഇന്ത്യൻ സർവകലാശാലകളിൽ പഠിക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രശസ്ത ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവ് സത്യജിത് റേ, ലിയോ ടോൾസ്റ്റോയിയുടെ ‘വാർ ആൻഡ് പീസ്’ എന്ന ഇതിഹാസ നോവലിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ‘ശത്രഞ്ച് കെ ഖിലാഡി’ (ദി ചെസ്സ് പ്ലെയേഴ്സ്) എന്ന ബംഗാളി ഭാഷാ സിനിമ നിർമ്മിച്ചതും ഈ സാംസ്കാരിക സ്വാധീനത്തിന് ഉദാഹരണമാണ്. കൂടാതെ, റഷ്യൻ കവികളായ അലക്സാണ്ടർ പുഷ്കിൻ (ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിമ ന്യൂഡൽഹിയിലെ മണ്ഡി ഹൗസിൽ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്), അന്ന അഖ്മതോവ, ബോറിസ് പാസ്റ്റെർനാക്ക് എന്നിവരുടെ കൃതികൾക്കും ഇന്ത്യയിൽ വലിയ സ്വീകാര്യത ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ടൂറിസം: ബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന പുതിയ കരാറുകൾ

ഇരു രാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സാംസ്കാരിക ബന്ധങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിൽ ടൂറിസവും ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. നവംബറിൽ വിദേശകാര്യ മന്ത്രി എസ് ജയശങ്കർ റഷ്യയിൽ രണ്ട് പുതിയ ഇന്ത്യൻ കോൺസുലേറ്റുകൾ (യെക്കാറ്റെറിൻബർഗിലും കസാനിലും) ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത് ഈ സഹകരണം വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ളതാണ്.

വ്യക്തിഗത വിസയുടെ ആവശ്യമില്ലാതെ, ഔദ്യോഗികമായി ക്രമീകരിച്ച ഗ്രൂപ്പുകളായി പരസ്പരം രാജ്യങ്ങൾ സന്ദർശിക്കാൻ അവധിക്കാല യാത്രക്കാർക്ക് അവസരം നൽകുന്ന ഒരു പുതിയ യാത്രാ ക്രമീകരണം ഇരു രാജ്യങ്ങളും തമ്മിൽ നടപ്പിലാക്കാൻ ഒരുങ്ങുകയാണ്. ഇത് ഇന്ത്യൻ യാത്രക്കാർ നേരിടുന്ന 4,500 രൂപ സിംഗിൾ-എൻട്രി വിസ ഫീസ് പോലുള്ള പ്രധാന തടസ്സങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കും. ഈ പുതിയ ചട്ടക്കൂട് ടൂറിസത്തിൽ വലിയ വർദ്ധനവിന് കാരണമാകുമെന്ന് മോസ്കോ വിശ്വസിക്കുന്നു.

പ്രതിരോധവും തന്ത്രപരവുമായ ബന്ധങ്ങൾ ശക്തമായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, ബോളിവുഡിലൂടെയും സാഹിത്യത്തിലൂടെയും വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെയുമുള്ള ഈ സാംസ്കാരിക വിനിമയങ്ങളും ജനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളുമാണ് ഇത്രയും വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷവും റഷ്യൻ-ഇന്ത്യൻ സൗഹൃദത്തെ സജീവവും ഊർജ്ജസ്വലവുമായി നിലനിർത്തുന്നത്.