“1 രൂപയിൽ നിന്ന് പറന്നുയരാം! അതല്ലെങ്കിൽ ടിക്കറ്റ് സൗജന്യം!” ഒരിക്കൽ ഇന്ത്യൻ യാത്രക്കാരുടെ മനസ്സ് കീഴടക്കിയിരുന്ന ഈ പരസ്യ വരികൾ കേട്ടാൽ, 2000-കളുടെ തുടക്കം മനസ്സിൽ സൂക്ഷിക്കുന്ന ആർക്കും ആ നൊസ്റ്റാൾജിയ മറച്ചുവെക്കാൻ സാധിക്കില്ല. ആഡംബരത്തിന്റെയും സമ്പന്നതയുടെയും മാത്രം ചിഹ്നമായി കണ്ടിരുന്ന വിമാനയാത്രയെ, രാജ്യത്തെ സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ അവകാശമായി മാറ്റിയെഴുതാൻ ധൈര്യപ്പെട്ട ഒരു വിപ്ലവമായിരുന്നു അത്.
ജെറ്റ് എയർവേയ്സ്, കിംഗ്ഫിഷർ, എയർ ഇന്ത്യ തുടങ്ങിയ സേവന ഭീമൻ കമ്പനികളുടെ ആധിപത്യത്തിൽ ഞെരുങ്ങിയിരുന്ന ഇന്ത്യൻ വ്യോമയാന രംഗത്തേക്ക്, ‘ഒരു സാധാരണക്കാരന്റെ ആകാശയാത്ര’ എന്ന സ്വപ്നവുമായി ധീരമായി കുതിച്ചുകയറിയ എയർലൈൻ ആയിരുന്നു എയർ ഡെക്കാൻ. സൈനിക സേവനം മതിയാക്കി കർഷകനായി ജീവിതം ആരംഭിച്ച, പിൽക്കാലത്ത് ക്യാപ്റ്റൻ ജി.ആർ. ഗോപിനാഥ് എന്ന ദീർഘദർശി കണ്ട സ്വപ്നമായിരുന്നു അത്. ട്രെയിനുകളിൽ തിരക്കി യാത്ര ചെയ്തിരുന്ന കോടിക്കണക്കിന് ഇന്ത്യക്കാർക്ക്, ‘വിമാനം എളുപ്പമാണ്, താങ്ങാനാവുന്നതാണ്’ എന്ന സന്ദേശം നൽകാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചു. ബാംഗ്ലൂർ-ഡൽഹി പോലുള്ള ട്രങ്ക് റൂട്ടുകളിൽ വെറും ഒരു രൂപയ്ക്ക് ടിക്കറ്റുകൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്തുകൊണ്ട് എയർ ഡെക്കാൻ ആ സ്വപ്നം യാഥാർത്ഥ്യമാക്കി.
ഒരു സാധാരണ ടിക്കറ്റ് വിലയുടെ 75% വരെ കുറവ് വരുത്തിക്കൊണ്ട്, വിമാനയാത്ര എന്ന മതിൽ ഗോപിനാഥ് തകർത്തു കളഞ്ഞു. ആർ.കെ. ലക്ഷ്മണിന്റെ വിഖ്യാത കഥാപാത്രമായ ‘കോമൺ മാൻ’ നെ തങ്ങളുടെ ഭാഗ്യചിഹ്നമാക്കിക്കൊണ്ട് അവർ ആ വിപ്ലവത്തിന്റെ പ്രതീകമായി. അതോടെ, കർഷകനും ചെറുകിട വ്യാപാരിക്കും വിദ്യാർത്ഥിക്കും പോലും ആകാശത്തേക്ക് പറക്കാൻ കഴിയുമെന്ന പ്രതീക്ഷ ഇന്ത്യൻ മനസ്സുകളിൽ തീവ്രമായി പടർന്നു പിടിച്ചു. ഒരു എയർലൈൻ എന്നതിലുപരി, അതൊരു സാമൂഹിക മുന്നേറ്റം തന്നെയായിരുന്നു.
ഗോപിനാഥിന്റെ സ്വപ്നം: സാധാരണക്കാർക്ക് വിമാനയാത്ര
കർണാടകയിലെ ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമത്തിൽ ജനിക്കുകയും 28-ാം വയസ്സിൽ ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിൽ നിന്ന് വിരമിക്കുകയും ചെയ്ത ക്യാപ്റ്റൻ ജി.ആർ. ഗോപിനാഥായിരുന്നു ഈ വിപ്ലവത്തിന് പിന്നിൽ. 2000-ൽ അമേരിക്കയിലെ ഫീനിക്സ് സ്കൈ ഹാർബർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമത കണ്ടാണ് ഗോപിനാഥിന് പ്രചോദനം ലഭിക്കുന്നത്. അക്കാലത്ത്, വിമാനയാത്ര ഇന്ത്യയിലെ ഉന്നതർക്ക് മാത്രമുള്ള ഒരു ആഢംബരമായിരുന്നു.
ചെലവ് കൂടിയ ടിക്കറ്റുകളും പരിമിതമായ ഓപ്ഷനുകളും സാധാരണക്കാർക്ക് വിമാനയാത്രയ്ക്ക് തടസ്സമുണ്ടാക്കി. ‘യഥാർത്ഥ ഇന്ത്യ’ ട്രെയിനുകളെ ആശ്രയിക്കുന്ന ഈ കാഴ്ചപ്പാട് മാറ്റാനാണ് ഗോപിനാഥ് ലക്ഷ്യമിട്ടത്. 1997-ൽ അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ സ്വകാര്യ ഹെലികോപ്റ്റർ സർവീസായ ഡെക്കാൻ ചാർട്ടേഴ്സ് സ്ഥാപിച്ചു, തുടർന്ന് 2003 ഓഗസ്റ്റിൽ ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ബജറ്റ് കാരിയറായി എയർ ഡെക്കാൻ നിലവിൽ വന്നു.
ഒരു രൂപ ടിക്കറ്റും ‘കോമൺ മാൻ’ ഭാഗ്യചിഹ്നവും
തുടക്കത്തിൽ എഞ്ചിൻ തീപിടിത്തം മൂലം ഉദ്ഘാടന വിമാനം വൈകിയെങ്കിലും എയർ ഡെക്കാൻ തളർന്നില്ല. ബാംഗ്ലൂർ-ഡൽഹി പോലുള്ള റൂട്ടുകളിൽ വെറും ഒരു രൂപയ്ക്ക് കുറച്ച് സീറ്റുകൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്തുകൊണ്ട് അവർ ചരിത്രം കുറിച്ചു. ഡൈനാമിക് വിലനിർണ്ണയം വഴി നിരക്കുകൾ 500 രൂപ മുതൽ 6,000 രൂപ വരെയായി വർധിച്ചെങ്കിലും, ഇത് പരമ്പരാഗത വിലകളിൽ 75% വരെ കുറവായിരുന്നു. പ്രശസ്ത കാർട്ടൂണിസ്റ്റ് ആർ.കെ. ലക്ഷ്മണിന്റെ ഐക്കണിക് “കോമൺ മാൻ” നെ ഭാഗ്യചിഹ്നമായി സ്വീകരിച്ച എയർ ഡെക്കാൻ, പ്രവേശനക്ഷമതയുടെ പ്രതീകമായി മാറി.
2005 ആയപ്പോഴേക്കും എയർ ഡെക്കാൻ 7,800 സീറ്റുകളുള്ള 106 പ്രതിദിന വിമാന സർവീസുകൾ നടത്തുകയും, മധുര, ബെൽഗാം തുടങ്ങിയ രണ്ടാം നിര നഗരങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. നാല് വർഷത്തിനുള്ളിൽ പ്രതിവർഷം 8 ദശലക്ഷം യാത്രക്കാരെ പറത്തി 20% വിപണി വിഹിതം പിടിച്ചെടുക്കാൻ ഈ എയർലൈനിന് കഴിഞ്ഞു. ഉയർന്ന വ്യാപ്തം, കുറഞ്ഞ ലാഭം, വിമാനത്തിൽ ഭക്ഷണം ഒഴിവാക്കൽ തുടങ്ങിയ ഗോപിനാഥിന്റെ മാതൃകയാണ് പിന്നീട് ഇൻഡിഗോ, സ്പൈസ് ജെറ്റ് പോലുള്ള പുതിയ വിമാനക്കമ്പനികൾക്ക് വഴിയൊരുക്കിയത്.
പതനവും ‘അട്ടിമറി’ ആരോപണവും
എയർ ഡെക്കാന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അധികം ആയുസ്സുണ്ടായില്ല. ഇന്ധന വില വർധനവ്, ശമ്പള വർധനവ്, വിമാനത്താവളത്തിലെ തിരക്ക്, മറ്റ് കമ്പനികളുടെ വില കുറച്ചുള്ള മത്സരങ്ങൾ എന്നിവ ലാഭത്തെ ഇല്ലാതാക്കി. പെട്ടെന്നുള്ള വികസനം കൂടുതൽ പണം കത്തിച്ചുകളഞ്ഞു. എന്നാൽ, എയർലൈനിന്റെ പതനത്തിന് ഗോപിനാഥ് ആരോപിക്കുന്നത് ഇൻഡിഗോയുടെ മാതൃസ്ഥാപനമായ ഇന്റർഗ്ലോബ് ഏവിയേഷനെയാണ്.
എയർ ഡെക്കാന്റെ ഐടി സംവിധാനം ഒരു മുൻകൂർ പണമടവുമില്ലാതെ നിർമ്മിച്ചത് ഇന്റർഗ്ലോബ് ടെക്നോളജീസ് ആയിരുന്നു. എന്നാൽ, വിമാനങ്ങളുടെ എണ്ണം വർധിച്ചപ്പോൾ ഈ സിസ്റ്റം ആവർത്തിച്ച് തടസ്സപ്പെടുകയും ബുക്കിംഗുകൾ തടസ്സപ്പെടുത്തി വരുമാനം കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഐടി പരാജയങ്ങൾ മനഃപൂർവമായ അട്ടിമറിയായിരുന്നുവെന്ന് ഗോപിനാഥ് ആരോപിക്കുന്നു. ഇന്റർഗ്ലോബ് ഒരു എയർലൈൻ ആരംഭിക്കില്ലെന്ന് കള്ളം പറയുകയും, പിന്നീട് 2006-ൽ മറ്റൊരു സംവിധാനം ഉപയോഗിച്ച് ഇൻഡിഗോ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. എയർ ഡെക്കാന്റെ ഡാറ്റയിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം ഇന്റർഗ്ലോബിന് ഉണ്ടായിരുന്നതിനാൽ, ഐടി തകർന്നപ്പോഴെല്ലാം യാത്രക്കാർ ഇൻഡിഗോയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞത് “ഒട്ടകത്തിന്റെ നട്ടെല്ല് തകർത്ത അവസാന പ്രഹരമായി” മാറി എന്ന് അദ്ദേഹം തന്റെ പുസ്തകത്തിൽ കുറിച്ചു. ഈ ആരോപണങ്ങളോട് ഇന്റർഗ്ലോബ് പരസ്യമായി പ്രതികരിച്ചിട്ടില്ല.
കിംഗ്ഫിഷറുമായുള്ള ലയനവും തിരിച്ചുവരവും
അവസാനം, അന്താരാഷ്ട്ര അവകാശങ്ങൾ നേടുന്നതിനായി 2007-ൽ വിജയ് മല്യയുടെ കിംഗ്ഫിഷർ എയർലൈൻസ് എയർ ഡെക്കാന്റെ ഓഹരികൾ ഏറ്റെടുത്തു. പിന്നീട് ഇത് ‘സിംപ്ലിഫ്ലൈ ഡെക്കാൻ’ എന്നും ‘കിംഗ്ഫിഷർ റെഡ്’ എന്നും പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ഈ ലയനം തിരിച്ചടിയായി. വൻ കടബാധ്യതകൾക്കിടയിൽ 2012-ൽ കിംഗ്ഫിഷർ തകർന്നു, ഇതോടെ എയർ ഡെക്കാൻ എന്ന ബ്രാൻഡ് നാമവും അപ്രത്യക്ഷമായി.
എങ്കിലും, കേന്ദ്രത്തിന്റെ ആർസിഎസ് ഉഡാൻ പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി ഗോപിനാഥ് 2017-ൽ എയർ ഡെക്കാൻ പുനരാരംഭിച്ചു. ഗുജറാത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ച് 19 സീറ്റുകളുള്ള വിമാനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് പ്രാദേശിക റൂട്ടുകൾ നേടി. എന്നിരുന്നാലും, പഴയ വിമാനങ്ങൾ, സ്ലോട്ട് പ്രശ്നങ്ങൾ, മൂലധനക്കുറവ് എന്നിവ വെല്ലുവിളിയായി. ഒടുവിൽ കോവിഡ്-19 ലോക്ക്ഡൗൺ അതിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി നിർത്തി, 2023-ഓടെ എയർലൈൻ വീണ്ടും നിലത്തിറങ്ങി.
ഇന്ന്, ഐടി തകരാറുകൾ കാരണം ഇൻഡിഗോയുടെ വിമാന സർവീസുകൾ തടസ്സപ്പെടുകയും ഡിജിസിഎ മാനദണ്ഡങ്ങൾ ലംഘിച്ചതിന് ആരോപണങ്ങൾ നേരിടുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, ക്യാപ്റ്റൻ ഗോപിനാഥിന്റെ എയർ ഡെക്കാന്റെ കഥയും ‘അട്ടിമറി’ ആരോപണങ്ങളും ഇന്ത്യൻ വ്യോമയാന ചരിത്രത്തിൽ പ്രസക്തമായി നിലനിൽക്കുന്നു.
