ഇന്ന് വേനൽക്കാലത്ത് ഒരു ദിവസം പോലും ഫ്രിഡ്ജില്ലാതെ ജീവിക്കുക പലർക്കും ചിന്തിക്കാൻ പോലും കഴിയാത്ത കാര്യമാണ്. ഒരു ഗ്ലാസ് തണുത്ത വെള്ളം കുടിക്കണമെങ്കിലും, ഒരു ജ്യൂസ് സൂക്ഷിക്കണമെങ്കിലും, ഐസ്ക്രീം കഴിക്കണമെങ്കിലും നമ്മുടെ ആശ്രയം ഫ്രിഡ്ജാണ്. എന്നാൽ വൈദ്യുതിയോ റഫ്രിജറേറ്ററുകളോ എയർ കണ്ടീഷണറുകളോ ഇല്ലാതിരുന്ന നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് ഇന്ത്യയിലെ മുഗൾ ചക്രവർത്തിമാർ കൊടുംവേനലിൽ പോലും ഐസ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുവെന്ന് പറഞ്ഞാൽ വിശ്വസിക്കുമോ? ഡൽഹിയിലെ 45 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസിനടുത്തെത്തുന്ന ചൂടിൽ പോലും അവർ തണുത്ത സർബത്തുകൾ കുടിക്കുകയും ഐസ് ചേർത്ത പാനീയങ്ങൾ ആസ്വദിക്കുകയും കുൽഫിയുടെ ആദ്യകാല രൂപങ്ങൾ കഴിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. അത് ഒരു അത്ഭുതമല്ലായിരുന്നു, മറിച്ച് മനുഷ്യബുദ്ധിയുടെയും ആസൂത്രണത്തിന്റെയും അതിശയകരമായ ഉദാഹരണമായിരുന്നു.
മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഉന്നതകാലത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് അക്ബർ, ജഹാംഗീർ, ഷാജഹാൻ തുടങ്ങിയ ചക്രവർത്തിമാരുടെ കാലത്ത്, ഐസ് ഒരു സാധാരണ വസ്തുവായിരുന്നില്ല. അത് രാജകീയ ആഡംബരത്തിന്റെയും അധികാരത്തിന്റെയും പ്രതീകമായിരുന്നു. സാധാരണ ജനങ്ങൾക്ക് സങ്കൽപ്പിക്കാൻ പോലും കഴിയാത്ത ഒരു സൗകര്യമായിരുന്നു ഐസ്. വേനൽക്കാലത്ത് ഒരു തണുത്ത പാനീയം ലഭിക്കുക എന്നത് ഇന്നത്തെ ആഡംബര ഹോട്ടലുകളിലെ പ്രത്യേക സേവനത്തിന് തുല്യമായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഐസ് ലഭ്യമാക്കാനും സൂക്ഷിക്കാനും വിതരണം ചെയ്യാനുമായി മുഴുവൻ ഒരു സംവിധാനമാണ് മുഗൾ ഭരണകൂടം ഒരുക്കിയിരുന്നത്.
മുഗൾ കൊട്ടാരങ്ങളിലെത്തിയിരുന്ന ഐസിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം ഹിമാലയൻ മലനിരകളിൽ നിന്നാണ് വന്നിരുന്നത്. കാശ്മീർ, ഹിമാചൽ പ്രദേശ്, ഗർവാൾ തുടങ്ങിയ മഞ്ഞുമൂടിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ ശൈത്യകാലത്ത് രൂപപ്പെടുന്ന പ്രകൃതിദത്ത ഐസ് തൊഴിലാളികൾ വെട്ടിയെടുത്ത് വലിയ കട്ടകളാക്കി മാറ്റുമായിരുന്നു. പിന്നീട് ഈ ഐസ് കട്ടകൾ നൂറുകണക്കിന് കിലോമീറ്ററുകൾ അകലെയുള്ള ഡൽഹി, ആഗ്ര, ലാഹോർ തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുകയായിരുന്നു. ഇന്ന് ട്രക്കുകളും ശീതീകരിച്ച വാഹനങ്ങളുമുള്ള കാലത്ത് പോലും അത് പ്രയാസകരമായ ജോലിയാണ്. എന്നാൽ അന്നത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ അത് ഒരു എഞ്ചിനീയറിംഗ് അത്ഭുതം തന്നെയായിരുന്നു.
ഐസ് കൊണ്ടുപോകുന്നതിലെ ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി ഉരുകുന്നത് തടയുക എന്നതായിരുന്നു. ഇതിനായി മുഗൾ ഭരണകൂടം പ്രത്യേക രീതികൾ വികസിപ്പിച്ചു. ഐസ് കട്ടകൾ വൈക്കോൽ, പരുത്തി, കമ്പിളി, തുണി തുടങ്ങിയ ഇൻസുലേറ്റിംഗ് വസ്തുക്കളിൽ പൊതിഞ്ഞായിരുന്നു കൊണ്ടുപോയിരുന്നത്. രാത്രികാലങ്ങളിലാണ് യാത്രകൾ കൂടുതലും നടത്തിയത്. പകൽ ചൂട് ഒഴിവാക്കുന്നതിലൂടെ ഐസ് കൂടുതൽ സമയം നിലനിൽക്കാൻ സാധിച്ചു. വഴിമധ്യേ വിശ്രമകേന്ദ്രങ്ങളും ഒരുക്കിയിരുന്നു. അങ്ങനെ വലിയൊരു ലോജിസ്റ്റിക് ശൃംഖലയിലൂടെയാണ് മലനിരകളിലെ മഞ്ഞ് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്തേക്ക് എത്തിച്ചിരുന്നത്.
എന്നാൽ ഐസ് എത്തിച്ചാൽ മാത്രം പോരായിരുന്നു. മാസങ്ങളോളം അത് സൂക്ഷിക്കാനും കഴിയണം. ഇതിനായാണ് മുഗളന്മാർ “ബറാഫ് ഖാന” അഥവാ ഐസ് ഹൗസുകൾ നിർമ്മിച്ചത്. കട്ടിയുള്ള മതിലുകളോടുകൂടിയ ഭൂഗർഭ സംഭരണ കേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നു ഇവ. പുറത്തെ ചൂട് അകത്തേക്ക് കടക്കാതിരിക്കാൻ പ്രത്യേക രീതിയിലാണ് ഇവ നിർമ്മിച്ചിരുന്നത്. ഭൂമിക്കടിയിലെ സ്വാഭാവിക തണുപ്പും കട്ടിയുള്ള മതിലുകളും ചേർന്ന് അകത്തെ താപനില കുറയ്ക്കാൻ സഹായിച്ചു. ഐസ് കട്ടകൾ ചാരവും വൈക്കോലും തുണികളും ഉപയോഗിച്ച് പൊതിഞ്ഞ് ഇവിടെയായിരുന്നു സൂക്ഷിച്ചിരുന്നത്. ആധുനിക റഫ്രിജറേഷൻ സാങ്കേതികവിദ്യ ഇല്ലാതിരുന്നിട്ടും മാസങ്ങളോളം ഐസ് നിലനിർത്താൻ ഈ സംവിധാനം സഹായിച്ചിരുന്നു.
മുഗൾ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ഐസ് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനായി പ്രത്യേക ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും നിയമിച്ചിരുന്നു. ഇവരെ “അബ്ദാർ” എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. ചക്രവർത്തിയുടെ കുടിവെള്ളം തണുപ്പുള്ളതാണോ, സർബത്തുകൾക്കായി മതിയായ ഐസ് ഉണ്ടോ, കൊട്ടാര വിരുന്നുകൾക്ക് ആവശ്യമായ അളവിൽ ഐസ് ലഭ്യമാണോ എന്നെല്ലാം ഉറപ്പാക്കുന്നത് ഇവരുടെ ഉത്തരവാദിത്തമായിരുന്നു. ഇന്നത്തെ ഒരു ഫൈവ് സ്റ്റാർ ഹോട്ടലിലെ ഫുഡ് ആൻഡ് ബിവറേജ് മാനേജറുടെ ജോലി പോലെ തന്നെ അതീവ പ്രാധാന്യമുള്ള സ്ഥാനമായിരുന്നു ഇത്.
എന്നാൽ കഥയുടെ ഏറ്റവും രസകരമായ ഭാഗം മറ്റൊന്നാണ്. എല്ലാ ഐസും മലനിരകളിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്നതല്ല. ഉത്തരേന്ത്യയിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ശൈത്യകാല രാത്രികളിൽ താപനില വളരെ താഴ്ന്നിരുന്നു. ഈ സമയത്ത് ആഴം കുറഞ്ഞ കുഴികളിൽ വെള്ളം നിറച്ച കളിമൺ പാത്രങ്ങൾ വെളിയിൽ വയ്ക്കുമായിരുന്നു. രാത്രിയിൽ വികിരണ തണുപ്പിക്കൽ എന്ന പ്രക്രിയയിലൂടെ വെള്ളത്തിന്റെ മുകളിലത്തെ ഭാഗത്ത് നേർത്ത ഐസ് പാളികൾ രൂപപ്പെടും. പുലർച്ചെ സൂര്യൻ ഉദിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഈ ഐസ് ശേഖരിച്ച് സംഭരണ കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റും. ആധുനിക ശാസ്ത്രം വിശദീകരിക്കുന്നതിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് തന്നെ പ്രകൃതിയുടെ നിയമങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് മനുഷ്യർ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഒരു ബുദ്ധിപരമായ സാങ്കേതികവിദ്യയായിരുന്നു ഇത്.
ഐസ് വെറും തണുത്ത വെള്ളത്തിനായി മാത്രമല്ല ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. മുഗൾ പാചക സംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രധാന ഘടകമായിരുന്നു അത്. റോസ് വാട്ടർ ചേർത്ത സർബത്തുകൾ, പഴച്ചാറുകൾ, തണുത്ത മധുരപലഹാരങ്ങൾ, പാലിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ വിഭവങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ഐസ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഇന്നത്തെ കുൽഫിയുടെ ആദ്യകാല രൂപങ്ങളും മുഗൾ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നു. ചില ഔഷധ ആവശ്യങ്ങൾക്കും ഐസ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ശരീര താപനില കുറയ്ക്കാനും ചില രോഗങ്ങൾ ചികിത്സിക്കാനുമുള്ള മാർഗമായും ഇത് കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിൽ ഐസിന് സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ പ്രാധാന്യവുമുണ്ടായിരുന്നു. വേനൽക്കാലത്ത് പ്രഭുക്കന്മാർക്കും വിശ്വസ്തരായ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും ചക്രവർത്തി ഐസ് സമ്മാനമായി നൽകാറുണ്ടായിരുന്നു. അത് വെറും ഒരു വസ്തുവിന്റെ കൈമാറ്റമല്ലായിരുന്നു; രാജാവിന്റെ അനുഗ്രഹത്തിന്റെയും പ്രത്യേക അംഗീകാരത്തിന്റെയും പ്രതീകമായിരുന്നു. ഇന്ന് വിലകൂടിയ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകുന്നതുപോലെ അന്നത്തെ കാലത്ത് ഐസ് നൽകുന്നത് വലിയ ബഹുമതിയായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു.
ഈ കഥ നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത് മറ്റൊരു സത്യവും കൂടിയാണ്. ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യ ഇല്ലാത്തത് അറിവില്ലായ്മയുടെ അടയാളമല്ല. വൈദ്യുതിയോ റഫ്രിജറേറ്ററുകളോ ഇല്ലാതിരുന്ന കാലത്ത് പോലും മനുഷ്യർ പ്രകൃതിയെ നിരീക്ഷിക്കുകയും അതിന്റെ നിയമങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുകയും അതിനെ തങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് അനുസരിച്ച് ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. മുഗൾ ചക്രവർത്തിമാരുടെ ഐസ് സംവിധാനം അതിന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച ഉദാഹരണങ്ങളിലൊന്നാണ്. അതിനാൽ അടുത്ത തവണ നിങ്ങൾ ഫ്രിഡ്ജ് തുറന്ന് ഒരു ഗ്ലാസ് തണുത്ത വെള്ളം കുടിക്കുമ്പോൾ, അഞ്ച് നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് ഡൽഹിയിലെ കൊടുംവേനലിൽ ഐസ് ആസ്വദിച്ചിരുന്ന മുഗൾ ചക്രവർത്തിമാരെ ഓർക്കുക. കാരണം അവരുടെ കയ്യിൽ വൈദ്യുതിയോ ഫ്രിഡ്ജോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. പക്ഷേ പ്രകൃതിയെ മനസ്സിലാക്കുന്ന ബുദ്ധിയും അതിനെ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്ന സംവിധാനവും അവർക്കുണ്ടായിരുന്നു.
