ബംഗ്ലാദേശ് രാഷ്ട്രീയം ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയൊരു കൊടുങ്കാറ്റിന് സാക്ഷ്യം വഹിക്കാൻ പോകുകയാണ്. 2024 ഓഗസ്റ്റ് 5-ന് രക്തരൂക്ഷിതമായ പ്രക്ഷോഭത്തിനൊടുവിൽ ഹെലികോപ്റ്ററിൽ ഇന്ത്യയിലേക്ക് അഭയം പ്രാപിച്ച മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഷെയ്ഖ് ഹസീന, തന്റെ പ്രവാസത്തിന്റെ രണ്ടാം വാർഷികത്തിൽ മാതൃരാജ്യത്തേക്ക് തിരികെ എത്താൻ ഒരുങ്ങുന്നു. ആറര പതിറ്റാണ്ട് നീണ്ട തങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിൽ അവാമി ലീഗ് നേരിട്ട ഏറ്റവും വലിയ തിരിച്ചടിയിൽ നിന്ന് പാർട്ടിയെ കരകയറ്റാനും, പിതാവ് ബംഗബന്ധു ഷെയ്ഖ് മുജിബുർ റഹ്മാന്റെ പൈതൃകം വീണ്ടെടുക്കാനുമാണ് 78-കാരിയായ ഷെയ്ഖ് ഹസീന ഈ വലിയ ചൂതാട്ടത്തിന് ഇറങ്ങിത്തിരിക്കുന്നത് എന്നാണ് ഇന്ത്യ ടുഡേ റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നത്.
ചരിത്രം പലപ്പോഴും വിചിത്രമായ വഴികളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കാറുണ്ട്. 1981 മെയ് 17-ന് ആറു വർഷത്തെ പ്രവാസം അവസാനിപ്പിച്ച് ധാക്ക വിമാനത്താവളത്തിൽ ഹസീന വന്നിറങ്ങിയപ്പോൾ അവരെ സ്വീകരിക്കാൻ സ്വന്തം കുടുംബത്തിൽ ആരും ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ അന്ന് ദശലക്ഷക്കണക്കിന് സാധാരണക്കാരുടെ സ്നേഹമാണ് അവരെ മുന്നോട്ട് നയിച്ചത്. കൃത്യം 45 വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറം, വീണ്ടുമൊരു പ്രവാസത്തിനു ശേഷം ഹസീന ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ, അത് ലോക രാഷ്ട്രീയത്തിൽ തന്നെ മറ്റൊരു നേതാവും ചെയ്യാൻ ധൈര്യപ്പെടാത്ത വിധം അപകടം നിറഞ്ഞതും എന്നാൽ ചരിത്രപരവുമായ ഒരു തിരിച്ചുവരവായി മാറും.
കൃത്യം രണ്ടു വർഷം മുമ്പ്, അതായത് 2024 ഓഗസ്റ്റ് 5-ന്, പതിനായിരക്കണക്കിന് വരുന്ന പ്രക്ഷോഭകാരികൾ ധാക്കയിലെ ഔദ്യോഗിക വസതിയായ ‘ഗണഭബനിലേക്ക്’ ഇരച്ചുകയറിയപ്പോൾ, സ്വന്തം ജനങ്ങളോട് ഒരു യാത്രപറയാൻ പോലും സമയം കിട്ടാതെയാണ് ഹസീനയ്ക്ക് ഇന്ത്യയിലേക്ക് നാടുകടക്കണ്ടി വന്നത്. വെറും രണ്ടു മണിക്കൂറിന്റെ നോട്ടീസിൽ ജീവനും കൊണ്ട് രക്ഷപ്പെടേണ്ടി വന്ന ആ രാവും, തുടർന്ന് പിതാവ് മുജിബുർ റഹ്മാന്റെ പ്രതിമകൾ തകർക്കപ്പെട്ടതും ഹസീനയുടെയും അവാമി ലീഗിന്റെയും വൻ പതനമായാണ് ലോകം കണ്ടത്. ഡൽഹിയിലെ രഹസ്യ സങ്കേതത്തിൽ കഴിഞ്ഞ രണ്ടു വർഷമായി അടങ്ങിയിരുന്ന ഹസീന, ഇപ്പോൾ വീണ്ടും പൊതുസമക്ഷത്തിലേക്ക് വരുന്നത് ബംഗ്ലാദേശിലെ നിലവിലെ താരിഖ് റഹ്മാൻ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഉറക്കം കെടുത്തുന്നുണ്ട്.
ബംഗ്ലാദേശിന്റെ ആത്മാവ് എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന അവാമി ലീഗിന് ഹസീനയുടെ തിരിച്ചുവരവ് ജീവന്മരണ പോരാട്ടമാണ്. 1971-ലെ വിമോചന യുദ്ധത്തിലൂടെ ബംഗ്ലാദേശിന് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിത്തന്ന മുജിബുർ റഹ്മാന്റെ പാർട്ടിക്ക് രാജ്യത്ത് ഇപ്പോഴും 40 ശതമാനത്തോളം വോട്ട് ബാങ്കുണ്ട്. ഫെബ്രുവരിയിൽ നടന്ന പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നിന്ന് അവാമി ലീഗിനെ പൂർണ്ണമായി വിലക്കിയതും, കൂട്ടക്കൊലപാതക ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിച്ചതും പാർട്ടിയെ രാഷ്ട്രീയമായി തളർത്തിയിരുന്നു. എന്നാൽ, തങ്ങളുടെ ‘നേത്രി’ തിരിച്ചെത്തുകയും കോടതിയെയും ജയിലിനെയും അഭിമുഖീകരിക്കാൻ തയ്യാറാവുകയും ചെയ്യുന്നതോടെ മാത്രമേ അവാമി ലീഗിന് ബംഗ്ലാദേശ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വീണ്ടും അതിജീവനം സാധ്യമാകൂ.
ജയിൽവാസമോ വധശിക്ഷയോ? ഹസീനയുടെ അപകടം നിറഞ്ഞ വഴി
ഹസീന മടങ്ങിയെത്തുന്നത് പരവതാനി വിരിച്ച പാതയിലേക്കല്ല, മറിച്ച് തൂക്കുമരത്തിന്റെ നിഴലിലേക്കാണ്. 2025 നവംബറിൽ ബംഗ്ലാദേശിലെ അന്താരാഷ്ട്ര കുറ്റകൃത്യ ട്രൈബ്യൂണൽ ഹസീനയ്ക്ക് വധശിക്ഷ വിധിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2024-ലെ പ്രക്ഷോഭത്തിനിടെ 1,400-ഓളം ആളുകൾ കൊല്ലപ്പെട്ടതിന് ഉത്തരവാദി ഹസീനയാണെന്നാണ് ആരോപണം. എഎഫ്പി വാർത്താ ഏജൻസിക്ക് നൽകിയ അഭിമുഖത്തിൽ, “ഞാൻ കൊല്ലപ്പെട്ടേക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടേക്കാം, എങ്കിലും എന്റെ ജനങ്ങൾ വിളിക്കുന്നതിനാൽ ഞാൻ മടങ്ങും” എന്ന് ഹസീന വ്യക്തമാക്കിയത് അവരുടെ കടുത്ത നിശ്ചയദാർഢ്യത്തെയാണ് കാണിക്കുന്നത്. വധശിക്ഷ വിധിക്കപ്പെട്ട ഒരു നേതാവും സ്വമേധയാ പ്രവാസത്തിൽ നിന്ന് മടങ്ങിയെത്തിയ ചരിത്രം ലോകത്തില്ല.
മറുഭാഗത്ത്, പ്രധാനമന്ത്രി താരിഖ് റഹ്മാന്റെ ഭരണകൂടം ഹസീനയുടെ വരവിനെ നേരിടാൻ സർവ്വ സന്നാഹങ്ങളോടെയും കാത്തിരിക്കുകയാണ്. ഹസീന വിമാനമിറങ്ങുന്ന നിമിഷം തന്നെ അവരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുമെന്ന് പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ഉപദേഷ്ടാവ് സഹെദ് ഉർ റഹ്മാൻ മാധ്യമങ്ങളോട് സ്ഥിരീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1981-ൽ താരിഖിന്റെ പിതാവ് സിയാവുർ റഹ്മാൻ പ്രസിഡന്റായിരുന്നപ്പോൾ ഹസീനയെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ എടുക്കുന്ന തീരുമാനം ബംഗ്ലാദേശിന്റെ ഭാവി രാഷ്ട്രീയത്തെ തന്നെ മാറ്റിമറിക്കും.
ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് മടങ്ങുന്ന ഹസീനയ്ക്ക് മുന്നിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ഭീഷണി ജീവനുനേരെയുള്ള ആക്രമണങ്ങളാണ്. മുൻപ് 19 തവണ വധശ്രമങ്ങളിൽ നിന്ന് അത്ഭുതകരമായി രക്ഷപ്പെട്ട ചരിത്രമുണ്ട് ഹസീനയ്ക്ക്. 2007-ൽ പാകിസ്ഥാനിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ ബേനസീർ ഭൂട്ടോയ്ക്ക് നേരിടേണ്ടി വന്ന ബോംബാക്രമണവും, ഫിലിപ്പീൻസിൽ തിരിച്ചെത്തിയ ഉടൻ വെടിയേറ്റു മരിച്ച ബെനിഗ്നോ അക്വിനോയുടെ ഗതിയും ഹസീനയ്ക്ക് മുന്നിൽ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളായി ഉണ്ട്. എങ്കിലും ജയിലിൽ അടയ്ക്കപ്പെട്ടാലും, പിതാവ് മുജിബുർ റഹ്മാനെപ്പോലെ ജയിലറയ്ക്കുള്ളിൽ കിടന്ന് ജനനായകിയായി ഉയർന്നുവരാൻ ഹസീനയ്ക്ക് സാധിച്ചേക്കും.
ഭാവിയും ഭൂതകാലവും തമ്മിലുള്ള അന്തിമ യുദ്ധം
2009 മുതൽ 15 വർഷത്തോളം ബംഗ്ലാദേശ് ഭരിച്ച ഹസീന രാജ്യത്തെ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് കരകയറ്റുകയും അഭൂതപൂർവ്വമായ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയിലെത്തിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നത് സത്യമാണ്. എന്നാൽ, ഭരണത്തിന്റെ അവസാന നാളുകളിൽ അഴിമതിക്കാരും അഹങ്കാരികളുമായ ഉദ്യോഗസ്ഥരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അവർ ഒരു സ്വേച്ഛാധിപതിയായി മാറുകയായിരുന്നു. വിയോജിക്കുന്നവരെ അടിച്ചമർത്തലും കസ്റ്റഡി പീഡനങ്ങളും അവരുടെ പ്രതിച്ഛായയ്ക്ക് മങ്ങലേൽപ്പിച്ചു. ഇന്ന് തിരിച്ചെത്തുമ്പോൾ സ്വന്തം തെറ്റുകളുടെ അനന്തരഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കാൻ അവർ നിർബന്ധിതയാകും.
ബംഗ്ലാദേശിൽ തിരിച്ചെത്തിയാൽ അവാമി ലീഗിനെ വരാനിരിക്കുന്ന പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പങ്കെടുപ്പിക്കുക എന്നതായിരിക്കും ഹസീനയുടെ പ്രാഥമിക ലക്ഷ്യം. ഇതിനായി അവർക്ക് ജനങ്ങളെ തെരുവിലിറക്കേണ്ടി വരും, റാലികൾ സംഘടിപ്പിക്കേണ്ടി വരും. ആവശ്യമെങ്കിൽ ജയിലിനുള്ളിൽ കിടന്നും അവർക്ക് പാർട്ടിക്ക് നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകാം. തന്നെ വിചാരണ ചെയ്യുന്ന കോടതിക്ക് മുന്നിൽ കീഴടങ്ങി പന്ത് താരിഖ് റഹ്മാന്റെ കോർട്ടിലേക്ക് എറിയാനാണ് ഹസീനയുടെ പദ്ധതി.
രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ ഫിലിപ്പീൻസിൽ നിന്ന് പിൻവാങ്ങുമ്പോൾ “ഞാൻ തിരിച്ചുവരും” എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുകയും, പിന്നീട് ചരിത്രവിജയത്തോടെ തിരിച്ചെത്തുകയും ചെയ്ത ജനറൽ ഡഗ്ലസ് മക്ആർതറിനെപ്പോലെയാണ് ഹസീനയും. യുദ്ധത്തിൽ തകർന്ന ഒരു കപ്പലിലാണ് താൻ യാത്ര ചെയ്യുന്നതെന്നും, ഈ പോരാട്ടം എങ്ങനെ അവസാനിക്കുമെന്ന് കൃത്യമായി പ്രവചിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും ഹസീനയ്ക്കറിയാം. എങ്കിലും, ജയമോ പരാജയമോ ആകട്ടെ, അവാമി ലീഗിന്റെ പുനർജ്ജനിക്കുമായി തന്റെ ജീവൻ പോലും പണയം വെച്ച് ഹസീന നടത്തുന്ന ഈ തിരിച്ചുവരവ് ബംഗ്ലാദേശിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മാസ്റ്റർ പ്ലാനായി മാറും.
