പശ്ചിമേഷ്യയിലും ദക്ഷിണേഷ്യയിലും അതിവേഗം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഭൗമരാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങൾക്കിടെ പുതിയൊരു സൈനിക-നയതന്ത്ര കൂട്ടുകെട്ടാണ് ആഗോള ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയിരിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയുമായുള്ള സംഘർഷം, ഇറാനുമായുള്ള മേഖലാ ശക്തികളുടെ ഏറ്റുമുട്ടൽ, അമേരിക്കയുടെ സുരക്ഷാ കുടയുടെ വിശ്വാസ്യതയെച്ചൊല്ലിയുള്ള സംശയങ്ങൾ, സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി, പ്രാദേശിക ശക്തിസമവാക്യങ്ങളിലെ മാറ്റങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കിടയിൽ പാകിസ്ഥാൻ, സൗദി അറേബ്യ, തുർക്കി എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന മുസ്ലിം രാജ്യങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒപ്പുവെച്ചതായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടുന്ന ‘മക്ക സംയുക്ത പ്രതിരോധ കരാർ’ വലിയ ചർച്ചകൾക്കാണ് വഴിവെച്ചിരിക്കുന്നത്. ചില അന്താരാഷ്ട്ര നിരീക്ഷകർ ഇതിനെ “ഇസ്ലാമിക് നാറ്റോ”യിലേക്കുള്ള ആദ്യ ചുവടുവെപ്പായി വിശേഷിപ്പിക്കുമ്പോൾ, മറ്റുചിലർ ഇത് പശ്ചിമേഷ്യയിലെ പുതിയ ശക്തിസമവാക്യത്തിന്റെ തുടക്കമാണെന്നാണ് വിലയിരുത്തുന്നത്.
ഈ വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് ദേശീയ മാധ്യമമായ ഇന്ത്യ ടുഡേ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രമുഖ ദേശീയ മാധ്യമങ്ങൾ വിശദമായ റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രകാരം, ഈ കരാർ വെറും പ്രതിരോധ സഹകരണം മാത്രമല്ല, ഭാവിയിലെ മേഖലാ രാഷ്ട്രീയത്തെയും സുരക്ഷാ ക്രമീകരണങ്ങളെയും സ്വാധീനിക്കാൻ സാധ്യതയുള്ള ഒരു നീക്കമായാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ, കരാറിന്റെ മുഴുവൻ ഔദ്യോഗിക വിശദാംശങ്ങൾ ഇതുവരെ പരസ്യമായി പുറത്തുവിട്ടിട്ടില്ലെന്നും, പുറത്തുവന്ന വിവരങ്ങളുടെ വലിയൊരു ഭാഗം മാധ്യമ റിപ്പോർട്ടുകളെയും വിശകലനങ്ങളെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണെന്നും ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്.
പാകിസ്ഥാന്റെ ചരിത്രം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, വലിയ സുരക്ഷാ വെല്ലുവിളികൾ നേരിടുന്ന ഓരോ ഘട്ടത്തിലും പുതിയ തന്ത്രപരമായ സഖ്യങ്ങളെ തേടിയുള്ള നീക്കങ്ങൾ നടത്തിയതായി കാണാം. 1971-ലെ ഇന്ത്യ-പാകിസ്ഥാൻ യുദ്ധത്തിനുശേഷം കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാൻ വേർപിരിഞ്ഞ് ബംഗ്ലാദേശ് രൂപംകൊണ്ടത് രാജ്യത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ-സൈനിക ആത്മവിശ്വാസത്തെ വലിയ തോതിൽ ബാധിച്ചു. അതിന് പിന്നാലെ അന്നത്തെ പ്രസിഡന്റ് സുൽഫിക്കർ അലി ഭൂട്ടോ ഇറാൻ, സൗദി അറേബ്യ, ലിബിയ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങൾ സന്ദർശിച്ച് പാകിസ്ഥാന്റെ ആണവ പദ്ധതി മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകാൻ സാമ്പത്തിക പിന്തുണ തേടിയിരുന്നു. പിന്നീട് ചൈനയുടെ സാങ്കേതിക സഹായവും പശ്ചിമേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക പിന്തുണയും പാകിസ്ഥാന്റെ ആണവ പദ്ധതിയെ ശക്തിപ്പെടുത്തിയെന്ന വിലയിരുത്തലുകൾ നിരവധി പഠനങ്ങളിൽ ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്.
ഇപ്പോൾ വീണ്ടും സമാനമായ ഒരു സാഹചര്യമാണെന്നാണ് ചില വിശകലനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്. സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി, രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരത, ആഭ്യന്തര സുരക്ഷാ വെല്ലുവിളികൾ എന്നിവയാൽ ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന പാകിസ്ഥാൻ പുതിയ സുരക്ഷാ പങ്കാളിത്തങ്ങളിലൂടെ തന്ത്രപരമായ പിന്തുണ ഉറപ്പാക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയാണെന്നാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. പ്രധാനമന്ത്രി ഷെഹ്ബാസ് ഷെരീഫും പാകിസ്ഥാൻ സൈനിക മേധാവി ഫീൽഡ് മാർഷൽ അസിം മുനീറും ഈ നീക്കത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നതായാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ പറയുന്നത്.
ഇന്ത്യ ടുഡേയുടെ റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം, മക്ക സംയുക്ത പ്രതിരോധ കരാർ പ്രകാരം പാകിസ്ഥാൻ, സൗദി അറേബ്യ, തുർക്കി എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിൽ സുരക്ഷാ സഹകരണം, പ്രതിരോധ സാങ്കേതികവിദ്യ, രഹസ്യാന്വേഷണ വിവരങ്ങളുടെ കൈമാറ്റം, സൈനിക പരിശീലനം, പ്രതിസന്ധി ഘട്ടങ്ങളിലെ ഏകോപനം എന്നിവ ശക്തിപ്പെടുത്താനാണ് ലക്ഷ്യമിടുന്നതെന്ന് റിപ്പോർട്ടുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഒരു അംഗരാജ്യത്തിന് നേരെയുള്ള ആക്രമണം മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളുടെയും സുരക്ഷയെ ബാധിക്കുന്ന വിഷയമായി പരിഗണിക്കുമെന്ന തരത്തിലുള്ള നാറ്റോ മാതൃകയിലുള്ള ആശയവും ഈ കരാറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചർച്ചകളിൽ ഉയർന്നുവരുന്നുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും, നാറ്റോയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 5 പോലുള്ള നിയമപരമായ പരസ്പര സൈനിക ഇടപെടൽ വ്യവസ്ഥകൾ ഈ കരാറിലുണ്ടോയെന്ന കാര്യത്തിൽ ഇതുവരെ ഔദ്യോഗിക സ്ഥിരീകരണമില്ല.
സൗദി അറേബ്യയുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഈ കരാർ ഇറാന്റെ സ്വാധീനം നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള ഒരു തന്ത്രപരമായ നീക്കമായാണ് ചില വിദഗ്ധർ വിലയിരുത്തുന്നത്. കഴിഞ്ഞ മാസങ്ങളിൽ അമേരിക്കയും ഇസ്രയേലും നടത്തിയ സൈനിക നടപടികൾക്കുശേഷവും ഇറാൻ ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് ഉൾപ്പെടെയുള്ള മേഖലകളിൽ സമ്മർദ്ദം തുടരുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, സ്വന്തം സുരക്ഷയ്ക്ക് അമേരിക്കയെ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നത് മതിയാകില്ലെന്ന ചിന്ത ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ശക്തിപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്നാണ് നിരീക്ഷണം. ലോകത്തെ എണ്ണവിതരണത്തിന്റെ വലിയൊരു വിഹിതം ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നതിനാൽ അവിടത്തെ അനിശ്ചിതത്വം ആഗോള സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെയും ബാധിക്കാനിടയുണ്ട്.
തുർക്കിക്കും ഈ കരാറിൽ വ്യക്തമായ താൽപര്യമുണ്ടെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ. പ്രതിരോധ സാങ്കേതികവിദ്യ, ഡ്രോൺ നിർമ്മാണം, സൈനിക വ്യവസായം എന്നീ മേഖലകളിൽ കഴിഞ്ഞ വർഷങ്ങളിലായി വലിയ മുന്നേറ്റം നടത്തിയ തുർക്കി, മുസ്ലിം ലോകത്ത് തന്റെ രാഷ്ട്രീയ-സൈനിക സ്വാധീനം വർധിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളിലാണ്. അതേസമയം സൗദി അറേബ്യ സാമ്പത്തിക ശക്തിയും പാകിസ്ഥാൻ വലിയ സൈനിക ശേഷിയും കൈവശം വയ്ക്കുന്നതിനാൽ, മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളുടെയും സഹകരണം പുതിയൊരു മേഖലാ ശക്തികേന്ദ്രം സൃഷ്ടിക്കുമോയെന്ന ചർച്ചയും ഉയരുന്നുണ്ട്.
ഈ കരാറിന് പിന്നിൽ ഇന്ത്യ-പാകിസ്ഥാൻ ബന്ധങ്ങളിലെ സമീപകാല സംഘർഷങ്ങളും പ്രധാന ഘടകമാണെന്നാണ് ചില റിപ്പോർട്ടുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യ നടത്തിയ ഓപ്പറേഷൻ സിന്ദൂർ പാകിസ്ഥാന്റെ സുരക്ഷാ സംവിധാനത്തെ സമ്മർദ്ദത്തിലാക്കിയെന്നും, ആണവ പ്രതിരോധം മാത്രം ആശ്രയിച്ച് ഇന്ത്യയെ പിന്തിരിപ്പിക്കാമെന്ന പഴയ തന്ത്രം വെല്ലുവിളിക്കപ്പെട്ടെന്നും ചില സുരക്ഷാ വിദഗ്ധർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ഇതിന് പിന്നാലെ പാകിസ്ഥാൻ കൂടുതൽ ശക്തമായ നയതന്ത്ര-സുരക്ഷാ കൂട്ടുകെട്ടുകൾ രൂപീകരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചുവെന്നാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ വിലയിരുത്തുന്നത്. എന്നാൽ, ഓപ്പറേഷൻ സിന്ദൂറിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഇത്തരത്തിലുള്ള വിലയിരുത്തലുകൾ വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലെയും വിദഗ്ധരിലെയും അഭിപ്രായങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചുള്ളതാണെന്നും, അവയെല്ലാം ഔദ്യോഗിക നിലപാടുകളല്ലെന്നും ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്.
അസിം മുനീറിന്റെ വിദേശ സന്ദർശനങ്ങളും സമീപകാല നയതന്ത്ര നീക്കങ്ങളും ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നത്. അമേരിക്ക, ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങൾ, തുർക്കി എന്നിവയുമായുള്ള ബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്താൻ അദ്ദേഹം നടത്തിയ ശ്രമങ്ങൾ പാകിസ്ഥാന്റെ സുരക്ഷാ തന്ത്രത്തിലെ പുതിയ അധ്യായമായി ചില നിരീക്ഷകർ കാണുന്നു. സാമ്പത്തിക സഹായം, പ്രതിരോധ സാങ്കേതികവിദ്യ, നയതന്ത്ര പിന്തുണ എന്നിവ ഒരുമിച്ച് ഉറപ്പാക്കുക എന്നതാണ് ഈ നീക്കങ്ങളുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യമെന്നാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
അതേസമയം, ഈ കരാറിനെക്കുറിച്ച് ചില വിദഗ്ധർ ജാഗ്രതയും പ്രകടിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. സൗദി അറേബ്യയോ തുർക്കിയോ പാകിസ്ഥാനെ സഹായിക്കാൻ നേരിട്ട് സൈനികരെ വിന്യസിക്കുമെന്നതിന് ഇതുവരെ വ്യക്തമായ സൂചനകളില്ല. അതിനാൽ ഇത് ഒരു പൂർണ സൈനിക സഖ്യത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ രാഷ്ട്രീയ, നയതന്ത്ര, സുരക്ഷാ സഹകരണത്തിന്റെ ചട്ടക്കൂടായിരിക്കാനാണ് സാധ്യതയെന്ന് അവർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ഭാവിയിൽ ഈ കൂട്ടുകെട്ടിലേക്ക് മറ്റ് മുസ്ലിം രാജ്യങ്ങൾ കൂടി ചേരുമോ എന്നതും ഇപ്പോൾ നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന വിഷയമാണ്.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ, മക്ക സംയുക്ത പ്രതിരോധ കരാർ വെറും മൂന്ന് രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഒരു കരാർ മാത്രമല്ല, പശ്ചിമേഷ്യയിലെയും ദക്ഷിണേഷ്യയിലെയും മാറുന്ന ശക്തിസമവാക്യങ്ങളുടെ പ്രതിഫലനമായാണ് ഇതിനെ കാണപ്പെടുന്നത്. അമേരിക്കയുടെ സുരക്ഷാ സ്വാധീനം, ഇറാന്റെ മേഖലാ പങ്ക്, ഇന്ത്യ-പാകിസ്ഥാൻ ബന്ധം, ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളുടെ ഭാവി സുരക്ഷാ തന്ത്രം എന്നിവയെല്ലാം ഈ ചർച്ചയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കരാറിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവവും പ്രായോഗിക ഫലവും വരും മാസങ്ങളിലോ വർഷങ്ങളിലോ മാത്രമേ വ്യക്തമായുള്ളൂ. എന്നാൽ, ഇത് അന്താരാഷ്ട്ര നയതന്ത്രത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു പുതിയ അധ്യായത്തിന് തുടക്കമാകാമെന്ന വിലയിരുത്തലാണ് ഇപ്പോൾ പല അന്താരാഷ്ട്ര നിരീക്ഷകരും മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്.
