ബംഗ്ലാദേശ് വിധിയെഴുതുന്നു; കണ്ണുനട്ട് ലോകം, കാവലായി ഇന്ത്യ? അയൽരാജ്യത്തെ ജനാധിപത്യ പരീക്ഷണത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ റോൾ എന്ത്?

ഫെബ്രുവരി 12-ന് നടക്കാനിരിക്കുന്ന പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെ ബംഗ്ലാദേശ് വീണ്ടും ഒരു നിർണായക രാഷ്ട്രീയ ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടക്കുകയാണ്. ആഭ്യന്തരമായി ഏറെ നാളായി ചർച്ചചെയ്യപ്പെടുന്ന ഈ തെരഞ്ഞെടുപ്പ്, രാജ്യത്തിന്റെ ജനാധിപത്യ വിശ്വാസ്യതയും അന്താരാഷ്ട്ര അംഗീകാരവും ഒരേസമയം പരീക്ഷിക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ പരീക്ഷണമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. കഴിഞ്ഞ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ വിവാദങ്ങളും വിമർശനങ്ങളും ഇപ്പോഴും പൂർണമായി മാഞ്ഞിട്ടില്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ, ഇത്തവണത്തെ വോട്ടെടുപ്പ് കൂടുതൽ സുതാര്യവും വിശ്വാസ്യതയുള്ളതുമാക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ബംഗ്ലാദേശ് ഇന്ത്യയുൾപ്പെടെ നിരവധി രാജ്യങ്ങളെയും അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനകളെയും തെരഞ്ഞെടുപ്പ് നിരീക്ഷകരായി ക്ഷണിച്ചിരിക്കുന്നത് പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ നേടുന്നു.

ബംഗ്ലാദേശ് ഇന്ത്യയുൾപ്പെടെ ഒരു ഡസനിലധികം രാജ്യങ്ങളെയും, ഓർഗനൈസഷൻ ഓഫ് ഇസ്ലാമിക് കോർപ്പറേഷൻ (OIC) പോലുള്ള കൂട്ടായ്മകളെയും, യൂറോപ്യൻ യൂണിയനിൽ നിന്നുള്ള മിഷനുകളെയും, നിരവധി സ്വതന്ത്ര വ്യക്തികളെയും തെരഞ്ഞെടുപ്പ് നിരീക്ഷണത്തിനായി ഔദ്യോഗികമായി ക്ഷണിച്ചിട്ടുണ്ട്. മുഖ്യ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർ എ.എം.എം. നാസിർ ഉദ്ദീൻ അയച്ച ക്ഷണക്കത്ത് പ്രകാരം, ഇന്ത്യ, നേപ്പാൾ, ഓസ്‌ട്രേലിയ, ബ്രസീൽ, കാനഡ, ഈജിപ്ത്, ഫ്രാൻസ്, കുവൈത്ത്, മൊറോക്കോ, നൈജീരിയ, റൊമാനിയ എന്നിവയുൾപ്പെടെ 16 രാജ്യങ്ങളെയാണ് വോട്ടെടുപ്പ് നിരീക്ഷിക്കാൻ ക്ഷണിച്ചിരിക്കുന്നത്. ന്യൂഡൽഹി ഇതുവരെ പങ്കാളിത്തം ഔദ്യോഗികമായി സ്ഥിരീകരിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും, മൊത്തത്തിൽ 330-ലധികം അന്താരാഷ്ട്ര നിരീക്ഷകർ ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് എത്തുമെന്നാണ് അധികൃതർ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനകളുടെ പങ്കാളിത്തവും ഈ തെരഞ്ഞെടുപ്പിന് കൂടുതൽ ഭാരം നൽകുന്നു. OIC ഉൾപ്പെടെ കുറഞ്ഞത് ആറ് അന്താരാഷ്ട്ര ഗ്രൂപ്പുകൾ തെരഞ്ഞെടുപ്പിനായി അഞ്ച് ഡസനിലധികം നിരീക്ഷകരെ വിന്യസിക്കാൻ സമ്മതിച്ചിട്ടുണ്ട്. OICയുടെ രണ്ട് അംഗ പ്രതിനിധി സംഘത്തെ അവരുടെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് നിരീക്ഷണ യൂണിറ്റ് മേധാവിയായ ഷാക്കിർ മഹമൂദ് ബന്ദർ നയിക്കും. ഇതിന് പുറമേ, ഏഷ്യൻ നെറ്റ്‌വർക്ക് ഫോർ ഫ്രീ ഇലക്ഷൻസ് (ANFREL), കോമൺവെൽത്ത് സെക്രട്ടേറിയറ്റ്, അമേരിക്ക ആസ്ഥാനമായ ഇന്റർനാഷണൽ റിപ്പബ്ലിക്കൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (IRI), നാഷണൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (NDI) തുടങ്ങിയ സംഘടനകളും നിരീക്ഷകരെ അയയ്ക്കുമെന്ന് അറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. വിവിധ മനുഷ്യാവകാശ, ഗവേഷണ, നയതന്ത്ര സ്ഥാപനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വ്യക്തികളും ഈ നിരീക്ഷണ പ്രക്രിയയിൽ പങ്കാളികളാകും.

അന്താരാഷ്ട്ര നിരീക്ഷകരുടെ എണ്ണം ഇനിയും വർധിക്കാമെന്ന് സർക്കാർ വൃത്തങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അന്താരാഷ്ട്ര നിരീക്ഷക സന്ദർശനങ്ങളുടെ ഏകോപനത്തിന് മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്ന സീനിയർ സെക്രട്ടറി ലാമിയ മുർഷെഡിന്റെ വാക്കുകളിൽ, ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട ചില രാജ്യങ്ങൾ അവരുടെ പ്രതിനിധികളുടെ പേരുകൾ ഇതുവരെ സ്ഥിരീകരിച്ചിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ, വരാനിരിക്കുന്ന ദിവസങ്ങളിൽ കൂടുതൽ നിരീക്ഷകർ എത്താൻ സാധ്യതയുണ്ട്. മുഹമ്മദ് യൂനുസിന്റെ ഓഫീസിൽ നിന്നുള്ള പ്രസ്താവന അനുസരിച്ച്, ഇത്തവണത്തെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിനായി സ്ഥിരീകരിച്ച അന്താരാഷ്ട്ര നിരീക്ഷകരുടെ എണ്ണം 2024 ജനുവരി 7-ന് നടന്ന വിവാദപരമായ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിനേക്കാൾ ഇരട്ടിയിലധികമാണ്. പന്ത്രണ്ടാം പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 158 അന്താരാഷ്ട്ര നിരീക്ഷകരും, പതിനൊന്നാമത്തേതിൽ 125 പേരും, പത്താമത്തെ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വെറും നാല് നിരീക്ഷകരുമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത് എന്ന പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ഈ വർധന ശ്രദ്ധേയമാണ്.

ഈ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ബംഗ്ലാദേശിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയവയിലൊന്നായി മാറുകയാണ്. 300 പാർലമെന്റ് സീറ്റുകളിലായി ഏകദേശം 2,000 സ്ഥാനാർത്ഥികൾ മത്സരിക്കും. 50-ലധികം രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളും നിരവധി സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥികളും ഈ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ രംഗത്തുണ്ട്. ഏകദേശം 127 ദശലക്ഷം വോട്ടർമാർ പങ്കാളികളാകുന്ന ഈ വോട്ടെടുപ്പ്, ജൂലൈയിൽ നടക്കാനിരിക്കുന്ന ദേശീയ ചാർട്ടറിനെക്കുറിച്ചുള്ള റഫറണ്ടവുമായി ഒരേ കാലയളവിലാണ് നടക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഇത് ഒരു ഭരണകൂടത്തിന്റെ രൂപീകരണം മാത്രമല്ല, രാജ്യത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ദിശ നിർണയിക്കുന്ന ഒരു നിർണായക ഘട്ടമായാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.

തെരഞ്ഞെടുപ്പ് നിരീക്ഷണം എന്തുകൊണ്ട് പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു എന്നതിന്, United Nations നൽകുന്ന വിശദീകരണം ഏറെ പ്രസക്തമാണ്. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളുടെ വിശ്വാസ്യത, നീതി, സുതാര്യത എന്നിവ ശക്തിപ്പെടുത്താൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന ഉപകരണമാണ് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് നിരീക്ഷണം. അന്താരാഷ്ട്ര മാനദണ്ഡങ്ങളും ജനാധിപത്യ തത്വങ്ങളും തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രക്രിയ പാലിക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് സ്വതന്ത്ര നിരീക്ഷകർ വിലയിരുത്തുന്നതിലൂടെ, ഫലങ്ങളിലേക്കുള്ള പൊതുജന വിശ്വാസം വർധിപ്പിക്കാനാകും. 1991 മുതൽ ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലായി 118 അംഗരാജ്യങ്ങൾക്കും പ്രദേശങ്ങൾക്കും ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് സഹായം നൽകിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ബംഗ്ലാദേശ് തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ നേരിട്ട് ഇടപെടുന്നില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഇവിടെ നിരീക്ഷണ ചുമതല വഹിക്കുന്നത് സർക്കാർ ക്ഷണിച്ച രാജ്യങ്ങളും പ്രാദേശിക സ്ഥാപനങ്ങളും സ്വതന്ത്ര ഗ്രൂപ്പുകളുമാണ്.

തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിനത്തിൽ, നിരീക്ഷകർ നിരവധി പോളിംഗ് സ്റ്റേഷനുകൾ സന്ദർശിച്ച് വോട്ടെടുപ്പ് നടപടികൾ വിലയിരുത്തും. ബാലറ്റ് ബോക്സുകളുടെ സുരക്ഷ, വോട്ടർമാരുടെ സ്വതന്ത്ര പങ്കാളിത്തം, ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പെരുമാറ്റം, ഭീഷണിയോ തടസ്സമോ ഉണ്ടാകുന്നുണ്ടോ എന്നതെല്ലാം അവരുടെ നിരീക്ഷണ പരിധിയിലുണ്ടാകും. പിന്നീട്, തെരഞ്ഞെടുപ്പ് സ്വതന്ത്രവും നീതിയുക്തവുമായ രീതിയിൽ നടന്നോ എന്നതിനെക്കുറിച്ച് അവർ റിപ്പോർട്ടുകൾ തയ്യാറാക്കും. ക്രമക്കേടുകൾ കണ്ടെത്തിയാൽ, ആഭ്യന്തരവും അന്താരാഷ്ട്രവുമായ മാധ്യമങ്ങളിലൂടെ ആശങ്കകൾ ഉയർത്താനും തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് ശേഷമുള്ള ഔദ്യോഗിക പ്രസ്താവനകളിലൂടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്താനും നിരീക്ഷകർക്ക് അവകാശമുണ്ട്.

അതേസമയം, തെരഞ്ഞെടുപ്പ് നിരീക്ഷണം മാത്രം മതിയാകുമോ എന്ന ചോദ്യവും വിമർശകർ ഉയർത്തുന്നുണ്ട്. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം നടക്കുന്ന ക്രമക്കേടുകൾ മാത്രമേ നിരീക്ഷകർക്ക് കണ്ടെത്താനാകൂ എന്നും, തെരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുമ്പേ കോടതികളെയും തെരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനങ്ങളെയും മാധ്യമങ്ങളെയും സ്വാധീനിച്ചുള്ള ഇടപെടലുകൾ പലപ്പോഴും ഈ നിരീക്ഷണത്തിന്റെ പരിധിക്ക് പുറത്തായി പോകുന്നുവെന്നും അവർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. അതിനാൽ, അന്താരാഷ്ട്ര നിരീക്ഷകരുടെ സാന്നിധ്യം തെരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ വിശ്വാസ്യത വർധിപ്പിക്കുമെങ്കിലും, ജനാധിപത്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിനത്തിന് അപ്പുറത്തുള്ള രാഷ്ട്രീയ അന്തരീക്ഷത്തിലാണ് ആശ്രയിക്കുന്നതെന്ന വിലയിരുത്തലും ശക്തമാണ്.

ഇതെല്ലാം ചേർന്നാൽ, ഫെബ്രുവരി 12-ന് നടക്കുന്ന ബംഗ്ലാദേശ് പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഒരു ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയ സംഭവമായി മാത്രം ചുരുക്കാനാവില്ല. ഇന്ത്യയുൾപ്പെടെയുള്ള രാജ്യങ്ങളുടെയും വിവിധ അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനകളുടെയും സാന്നിധ്യം, ഈ തെരഞ്ഞെടുപ്പിനെ ആഗോള ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ച ഒരു ജനാധിപത്യ പരീക്ഷണമാക്കി മാറ്റുന്നു. ഫലമെന്തായാലും, ഈ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ബംഗ്ലാദേശിന്റെ ജനാധിപത്യ പ്രതിച്ഛായയും അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങളും ദീർഘകാലത്തേക്ക് സ്വാധീനിക്കുന്ന ഒരു ചരിത്രഘട്ടമായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടുമെന്നത് തീർച്ചയാണ്.