ലോകം കണ്ടിട്ടുള്ളതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും വലിയ സൈനിക നീക്കങ്ങളിലൊന്നായ ‘ഓപ്പറേഷൻ എപ്പിക് ഫ്യൂറി’ 2026 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഇറാനെതിരെ ആരംഭിക്കുമ്പോൾ അമേരിക്കയും ഇസ്രയേലും ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചിരുന്നത് 2003-ൽ ഇറാഖിൽ നേടിയത് പോലെ ഒരു ദ്രുതവിജയം കൈവരിക്കാമെന്നാണ്. സദ്ദാം ഹുസൈന്റെ ഭരണകൂടത്തെ വെറും 26 ദിവസം കൊണ്ട് തകർത്തത് പോലെ, ഇറാന്റെ ഉന്നത നേതൃത്വത്തെ വധിക്കുന്നതിലൂടെ ആ രാജ്യം മുട്ടുമടക്കുമെന്ന് അവർ കരുതി. എന്നാൽ, ആധുനിക യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളെ അപ്രസക്തമാക്കിക്കൊണ്ട് ഇറാൻ നടത്തിയ തിരിച്ചടി സൈനിക ലോകത്തെ ഞെട്ടിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഇതിനെല്ലാം പിന്നിൽ ഒരു മനുഷ്യന്റെ ദീർഘവീക്ഷണമുണ്ടായിരുന്നു. മേജർ ജനറൽ മുഹമ്മദ് അലി ജാഫാരി.
ഫെബ്രുവരി 28-ന് നടന്ന സംയുക്ത ആക്രമണത്തിൽ ഇറാന്റെ പരമോന്നത നേതാവ് ആയത്തുള്ള അലി ഖമേനി ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഉന്നത സൈനിക മേധാവികൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇതോടെ ഇറാന്റെ കമാൻഡ് ആൻഡ് കൺട്രോൾ സംവിധാനം തകരുമെന്നും രാജ്യം കീഴടങ്ങുമെന്നുമാണ് ശത്രുക്കൾ കണക്കുകൂട്ടിയത്. എന്നാൽ, നേതൃത്വത്തിന്റെ ശിരഛേദം നടന്നിട്ടും രണ്ടാഴ്ചയോളം ഇറാൻ സൈന്യം ഏകീകൃതമായ രീതിയിൽ തിരിച്ചടി തുടരുകയാണ്. ഇതിന് അവരെ പ്രാപ്തരാക്കിയത് മുഹമ്മദ് അലി ജാഫാരി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത “വികേന്ദ്രീകൃത മൊസൈക് പ്രതിരോധം” എന്ന വിപ്ലവാത്മകമായ യുദ്ധതന്ത്രമാണ്.
സദ്ദാം ഹുസൈന്റെ പതനത്തിൽ നിന്ന് വലിയ പാഠങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ട വ്യക്തിയായിരുന്നു ജാഫാരി. 2003-ൽ ഇറാഖി സേനകൾ നേരിട്ട പ്രധാന പ്രശ്നം അവരുടെ അതിശക്തമായ കേന്ദ്രീകൃത കമാൻഡ് ഘടനയായിരുന്നു. സദ്ദാമിന്റെ ഉത്തരവില്ലാതെ ഒരു ചെറിയ നീക്കം പോലും നടത്താൻ കഴിയാതിരുന്ന ഇറാഖി സൈന്യം, നേതൃത്വം ദുർബലമായതോടെ ഒന്നടങ്കം തകരുകയായിരുന്നു. തന്റെ രാജ്യം ഒരിക്കലും അത്തരമൊരു അവസ്ഥയിൽ എത്തരുതെന്ന് ഉറപ്പിച്ച ജാഫാരി, ഉന്നത കമാൻഡുമായുള്ള ബന്ധം നഷ്ടപ്പെട്ടാലും സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു സൈനിക വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ഇറാനിൽ രൂപം നൽകി.
ഇറാൻ-ഇറാഖ് യുദ്ധകാലത്തെ അനുഭവങ്ങളും ഇറാന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പ്രത്യേകതകളും ജാഫാരി തന്റെ സിദ്ധാന്തത്തിനായി ഉപയോഗിച്ചു. ഇറാന്റെ പരുക്കൻ പർവതനിരകളും വിശാലമായ ഉൾപ്രദേശങ്ങളും ശത്രുക്കൾക്ക് കടന്നുകയറാൻ പ്രയാസമുണ്ടാക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാമായിരുന്നു. ഇതിനെ ചൂഷണം ചെയ്യുന്നതിനായി അദ്ദേഹം ഇസ്ലാമിക് റെവല്യൂഷണറി ഗാർഡ് കോർപ്സിനെ (IRGC) 31 അർദ്ധ സ്വയംഭരണ പ്രവിശ്യാ കമാൻഡുകളായി പുനഃക്രമീകരിച്ചു. ഓരോ പ്രവിശ്യയും ഒരു സ്വയംപര്യാപ്തമായ സൈനിക ശക്തിയായി മാറി.
Also Read: ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ കുറിച്ച് കഴിഞ്ഞു; അമേരിക്കൻ നിക്ഷേപങ്ങൾ ഇറാന്റെ മിസൈൽ മുനയിൽ
ഈ മൊസൈക് സിദ്ധാന്തമനുസരിച്ച്, ഓരോ പ്രവിശ്യാ കമാൻഡിനും സ്വന്തമായി ആസ്ഥാനം, മിസൈൽ-ഡ്രോൺ ആയുധശേഖരങ്ങൾ, ഇന്റലിജൻസ് വിഭാഗം, ബാസിജ് മിലിഷ്യ യൂണിറ്റുകൾ എന്നിവയുണ്ട്. ഇറാനിലെ കേന്ദ്ര നേതൃത്വം തകർന്നാലും, മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച പൊതു നിർദ്ദേശങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ശത്രുവിനെ ആക്രമിക്കാൻ ഈ പ്രാദേശിക കമാൻഡർമാർക്ക് പൂർണ്ണ അധികാരമുണ്ട്. അതായത്, ഇറാൻ ഒരു ഭരണകൂടമെന്ന നിലയിൽ തകർന്നാലും 31 സ്വതന്ത്ര യുദ്ധമുഖങ്ങളായി അത് പോരാട്ടം തുടരുമെന്ന് ജാഫാരി ഉറപ്പുവരുത്തി.
2026-ലെ യുദ്ധത്തിൽ ഈ സിദ്ധാന്തം കൃത്യമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത് ലോകം കണ്ടു. ഉന്നത നേതൃത്വം കൊല്ലപ്പെട്ട് മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ ഇറാനിൽ നിന്നുള്ള ബാലിസ്റ്റിക് മിസൈലുകളും ഡ്രോണുകളും ബഹ്റൈൻ, ഖത്തർ, യുഎഇ എന്നിവിടങ്ങളിലെ അമേരിക്കൻ സൈനിക കേന്ദ്രങ്ങളെ ആക്രമിച്ചു. പ്രസിഡന്റ് മസൂദ് പെഷേഷ്കിയാൻ ചില രാജ്യങ്ങളോട് നയതന്ത്രപരമായ ക്ഷമാപണം നടത്തിയെങ്കിലും, സൈനിക യൂണിറ്റുകൾ തങ്ങളുടെ മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച ദൗത്യങ്ങളുമായി മുന്നോട്ട് പോയി. കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലല്ല, മറിച്ച് സ്വതന്ത്രമായ ‘ഓട്ടോപൈലറ്റ്’ മോഡിലാണ് ഇറാൻ സൈന്യം ഇപ്പോൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
ജനറൽ മുഹമ്മദ് അലി ജാഫാരിയുടെ സൈനിക ജീവിതം 1979-ലെ ഇസ്ലാമിക വിപ്ലവത്തിന് ശേഷമാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. 1980-കളിലെ ഇറാൻ-ഇറാഖ് യുദ്ധത്തിൽ പോരാടി വളർന്ന അദ്ദേഹം, 1992-ൽ ഐആർജിസി ഗ്രൗണ്ട് ഫോഴ്സിന്റെ കമാൻഡറായി. 2005-ൽ സ്ട്രാറ്റജിക് സ്റ്റഡീസിന്റെ ചുമതല ലഭിച്ചതോടെയാണ് അമേരിക്കൻ അധിനിവേശത്തെ നേരിടാനുള്ള ‘മൊസൈക് പ്രതിരോധം’ അദ്ദേഹം രൂപപ്പെടുത്തിയത്. 2007 മുതൽ 2019 വരെ ഐആർജിസി കമാൻഡർ-ഇൻ-ചീഫ് ആയിരുന്ന അദ്ദേഹം ഈ സിദ്ധാന്തം രാജ്യമെമ്പാടും നടപ്പിലാക്കി.
ശക്തമായൊരു ശത്രുസേനയെ തകർക്കാൻ കഴിയാത്ത തരത്തിൽ യുദ്ധം ദീർഘിപ്പിക്കുക എന്നതാണ് ജാഫാരിയുടെ തന്ത്രത്തിന്റെ കാതൽ. ഇറാഖിനെപ്പോലെ കീഴടങ്ങാൻ ഇറാൻ തയ്യാറല്ല. പകരം, ഓരോ പ്രവിശ്യയും ഓരോ പ്രതിരോധ കോട്ടകളായി മാറുന്നു. ശത്രുവിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഇത് ഒരു ചെലവേറിയതും അവസാനമില്ലാത്തതുമായ പോരാട്ടമായി മാറുന്നു. മൊസൈക് സിദ്ധാന്തം ഇറാനെ ഒരു വിജയിയാക്കിയേക്കില്ല, പക്ഷേ അത് ഇറാന്റെ പരാജയം അസാധ്യമാക്കുന്നു എന്നതാണ് സൈനിക വിദഗ്ദ്ധരുടെ വിലയിരുത്തൽ.
Also Read: അമേരിക്കൻ അഹങ്കാരം അറുത്തുമാറ്റാൻ റഷ്യ-ഇറാൻ സഖ്യം; ആഴക്കടലിൽ പുടിൻ കളി തുടങ്ങി!
ഇറാന്റെ വിദേശകാര്യ മന്ത്രി സെയ്ദ് അബ്ബാസ് അരാഗ്ചി വ്യക്തമാക്കിയത് പോലെ, “നമ്മുടെ തലസ്ഥാനത്തെ ബോംബാക്രമണങ്ങൾ യുദ്ധം നടത്താനുള്ള നമ്മുടെ കഴിവിനെ ബാധിക്കില്ല. ഈ വികേന്ദ്രീകൃത പ്രതിരോധം യുദ്ധം എപ്പോൾ അവസാനിക്കണമെന്ന് തീരുമാനിക്കാൻ നമ്മെ പ്രാപ്തരാക്കുന്നു.” നേതൃത്വമില്ലാതിരുന്നിട്ടും ഇറാൻ നടത്തുന്ന ഈ ദ്രുതവും സുസ്ഥിരവുമായ പ്രതികരണം അമേരിക്കയുടെയും ഇസ്രയേലിന്റെയും ദ്രുതവിജയ പ്രതീക്ഷകളെ തകർത്തിരിക്കുകയാണ്.
ബാസിജ് മിലിഷ്യയെ ഐആർജിസിയുമായി സംയോജിപ്പിച്ച ജാഫാരിയുടെ നീക്കം ആഭ്യന്തര സുരക്ഷയും ഗറില്ലാ യുദ്ധമുറകളും ഒരേസമയം സാധ്യമാക്കി. മിസൈലുകൾക്കും ഡ്രോണുകൾക്കും പുറമെ, കടലിൽ അതിവേഗ ആക്രമണം നടത്തുന്ന നാവിക ഫ്ലോട്ടില്ലകളും ഈ സ്വതന്ത്ര കമാൻഡുകളുടെ ഭാഗമാണ്. ഇത് ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് മുതൽ ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങൾ വരെ നീളുന്ന ഒരു വലിയ യുദ്ധമേഖലയെ സജീവമായി നിലനിർത്താൻ ഇറാനെ സഹായിക്കുന്നു.
സൈനിക ചരിത്രത്തിലെ ‘ഓഫ്ട്രാഗ്സ്റ്റാക്റ്റിക്’ സിദ്ധാന്തത്തിന് സമാനമാണ് ജാഫാരിയുടെ രീതി. കീഴുദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ലക്ഷ്യങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി നൽകുകയും അത് എങ്ങനെ പൂർത്തിയാക്കണമെന്ന് തീരുമാനിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം അവർക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതോടെ കേന്ദ്ര നേതൃത്വത്തെ ഇല്ലാതാക്കി യുദ്ധം ജയിക്കാം എന്ന ശത്രുവിന്റെ ചിന്ത പാടേ പരാജയപ്പെടുന്നു. ഇറാൻ ഇന്നും പോരാടുന്നത് ജാഫാരി വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് വരച്ചുചേർത്ത ആ തന്ത്രപരമായ പാതയിലൂടെയാണ്.
ഇസ്രയേലിനും അമേരിക്കയ്ക്കും ഈ യുദ്ധം ഇപ്പോൾ ഒരു കെണിയായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഇറാന്റെ ഉന്നത നേതൃത്വത്തെ ഇല്ലാതാക്കിയിട്ടും താഴെത്തട്ടിലുള്ള സൈനിക യൂണിറ്റുകൾ കൂടുതൽ വീര്യത്തോടെ തിരിച്ചടിക്കുന്നു. ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിലെ എണ്ണ ശുദ്ധീകരണ ശാലകളും വിമാനത്താവളങ്ങളും നിരന്തരം ആക്രമിക്കപ്പെടുന്നത് ആഗോള വിപണിയെ തന്നെ തകിടം മറിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഇത് ഇറാന്റെ സൈനിക തന്ത്രജ്ഞതയുടെ അത്യുജ്ജ്വലമായ വിജയമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ചുരുക്കത്തിൽ, മുഹമ്മദ് അലി ജാഫാരി എന്ന സൈനിക തന്ത്രജ്ഞൻ നിർമ്മിച്ചത് തകർക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു പ്രതിരോധ കോട്ടയാണ്. ഇറാഖിൽ കണ്ടത് പോലെ ഒരു തകർച്ച ഇറാനിൽ ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം ഉറപ്പുവരുത്തി. സൈനിക നേതൃത്വത്തെ കൊല്ലാം, പക്ഷേ വികേന്ദ്രീകൃതമായ ഒരു പ്രതിരോധ സിദ്ധാന്തത്തെ തോൽപ്പിക്കാനാവില്ല എന്ന വലിയ പാഠമാണ് 2026-ലെ ഈ റമദാൻ യുദ്ധം ലോകത്തിന് നൽകുന്നത്. ഇറാൻ എന്ന ‘ജലസമാനമായ’ സഹിഷ്ണുത ശത്രുക്കളെ സ്തംഭിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഇന്നും തുടരുന്നു.
